Son yıllarda Avrupa genelinde peş peşe yaşanan ve rekorları altüst eden sıcaklıklar, kamuoyunda “Durum medyanın yansıttığı kadar ciddi mi, yoksa abartılıyor mu?” sorusunu sıkça gündeme getiriyor. Özellikle yaz aylarında yüksek sıcaklık değerlerine ve kuraklığa alışkın olan Türkiye gibi Akdeniz ülkelerinden bakıldığında, Avrupa genelinde ilan edilen kırmızı alarmlar ve panik havası bazen abartılı bulunabiliyor. Ancak uluslararası iklim bilimi ağlarının, tıp dergilerinin ve meteoroloji enstitülerinin somut verileri, durumun bir medya sansasyonundan ibaret olmadığını, kıta için kitlesel bir halk sağlığı ve altyapı krizine dönüştüğünü gösteriyor.
Isı kubbesi fenomeni ve iklim modellemeleri
Bilimsel araştırmalar, Avrupa’yı kavuran bu erken ve şiddetli dalgaların arkasında “ısı kubbesi” (heat dome) adı verilen meteorolojik bir olgunun yattığını belirtiyor. Yüksek basınç sistemlerinin sıcak havayı belirli bir bölgeye hapsetmesiyle oluşan bu durum, Kuzey Afrika kaynaklı sıcak hava kütlelerini Avrupa’nın içlerine kadar taşıyor. Dünya Hava İlişkilendirme Grubu (World Weather Attribution – WWA) tarafından yürütülen dinamik iklim modellemeleri ve analizleri, küresel ısınmanın bu dalgaların şiddetini ortalama 2 derece artırdığını ortaya koyuyor. İklim bilimciler, insan faaliyetlerinin atmosfere etkisi olmasaydı, haziran ve temmuz aylarında Orta Avrupa’da termometrelerin 40°C sınırını aşmasının “neredeyse imkansız” olduğunu verilerle kanıtlıyor. Fransa Meteoroloji Kurumu (Météo-France) verileri de bu tespiti destekliyor; geçmişteki tarihsel sıcak hava dalgalarına kıyasla, yeni dönemde uç sıcaklık değerlerinin görülme sıklığı neredeyse iki katına çıkmış durumda.
Türkiye ile Avrupa arasındaki yapısal ve biyolojik farklar
Türkiye ile kıyaslandığında Avrupa’nın yaşadığı şokun temel nedeni coğrafi adaptasyon ve mimari altyapı farkında gizli. Türkiye’nin özellikle Ege, Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri yüzyıllardır bu iklimle iç içe yaşıyor. Evlerin mimari yapısı, taş işçiliği, panjur sistemleri ve klimaların yaygınlığı yüksek sıcaklıkları sönümlemek üzere tasarlanmış durumda. Ayrıca bu bölgelerdeki nüfusun metabolizması ve toplumsal yaşam ritmi de (siesta saatleri, gölge takibi) bu sıcaklıklara genetik ve kültürel olarak uyum sağlamış durumda.
Buna karşın Orta ve Kuzey Avrupa ülkelerindeki binaların ezici çoğunluğu, kış soğuklarından korunmak ve ısıyı içeride tutmak üzere yüksek yalıtımlı (termal bariyerli) inşa edilmiş. Dünyaca ünlü tıp dergisi The Lancet bünyesindeki “Lancet Countdown” raporları, Avrupa’da ev içi klima kullanım oranının gelişmiş ülkelere kıyasla son derece düşük olduğunu belgeliyor. Dolayısıyla dışarıdaki 38-40 derecelik sıcaklık, betonarme binaların içine hapsolarak adeta bir fırın etkisi yaratıyor. Geceleri hava sıcaklığının 25°C’nin altına düşmemesi (tropikal gece) ise vücudun kendini yenilemesini engelliyor. Bu durum, özellikle yaşlı nüfusta kardiyovasküler ve solunum yolu stresini tetikleyerek binlerce ” ölüme” (excess mortality) yol açıyor.
Sonuç olarak, Türkiye için sosyolojik ve fiziksel olarak tolere edilebilir olan 39 derecelik bir hava; serinlemeye uygun mimarisi olmayan, nüfusu yaşlı ve lojistik hatları soğuğa göre tasarlanmış Avrupa şehirlerinde yapısal bir felaket anlamına geliyor. Bilimsel raporlar, Avrupa’daki alarm durumunun bir abartı değil, acı bir adaptasyon gerçeği olduğunu net bir şekilde ortaya koyuyor.
Kaynak: 2N News