Science Advances dergisinde yayınlanan araştırmada, NASA’nın Perseverance keşif aracındaki SHERLOC spektrometresini kullanarak, Mars’taki Jezero Krateri’nde yer alan antik nehir kanalı Neretva Vallis’teki çamurtaşlarında heterojen biçimde dağılmış organik karbon keşfedildi. Mars’ın geçmişte mikrobiyal yaşama ev sahipliği yapıp yapmadığını değerlendirmek amacıyla yürütülen araştırmada, ultraviyole spektroskopi haritalama yöntemiyle kayaç yüzeyleri temas kurulmadan incelendi ve şimdiye kadar elde edilen en net organik bulgulara ulaşıldı.
Kayaç analizleri, Neretva Vallis kanalının kuzey kenarında yer alan ve “Bright Angel” olarak adlandırılan açık renkli, katmanlı kayaçların bulunduğu bölgede gerçekleştirildi. Bölgedeki üç farklı kayaç üzerinde belirlenen dört hedeften toplam 18 spektral harita aracılığıyla 1800 spektrum toplandı.
Yapılan ölçümler çamurtaşlarının içinde yüzlerce organik bulguya işaret ediyor. Ayrıca keşif, Mars’taki tozdan arındırılmış ancak başka hazırlık veya delme işlemi görmemiş doğal bir kayaç yüzeyinde makromoleküler karbonun doğrudan tespit edildiği ilk örnek olma özelliğini taşıyor.
Dünyadaki örneklerle karşılaştırıldı
Bulgular, organik maddelerin kayaçların mineral yapısıyla iki farklı şekilde ilişkilendirildi. Apollo Temple adı verilen kazınmış kayaç yüzeyinde organik maddelerin, akışkanların kayaçla etkileşimi sonucu sonradan oluşan karbonat ve sülfat mineralleriyle bir arada bulunduğu belirlendi. Diğer kayaç incelemesinde organiklerin, kayacın çökelme esnasındaki ana yapısını oluşturan silikat ağırlıklı matris ile ilişkili olduğu tespit edildi. Elde edilen parametrelerin dünyadaki kömür, fosil ve laboratuvar standartlarının yanı sıra çeşitli meteorit örnekleriyle karşılaştırılmasıyla tespit edilen bu organik yapının grafit olmadığı anlaşıldı.
Keşfedilen organik maddelerin biyolojik kökeni olup olmadığını anlamak tek başına yeterli değil. Karbonun kaynağı, gezegendeki eski magmatik sistemler veya su-kayaç etkileşimleri (serpantinleşme/karbonatlaşma) gibi abiyotik jeolojik süreçler olabileceği gibi, geçmişteki olası bir mikrobiyal yaşam da olabilir.
Araştırmacılar, organik maddelerin milyarlarca yıl boyunca Mars yüzeyindeki yıkıcı kozmik radyasyona ve atmosferik oksidasyona rağmen nasıl bozulmadan kaldığına dair senaryolar üzerinde duruyor. Bu noktada çamurtaşlarındaki kil mineralleri ve demir açısından zengin yapıların organik molekülleri kendi katmanları arasına alarak ultraviyole bozunmasına karşı bir koruma sağlamış olabileceği düşünülüyor. Diğer yandan Bright Angel bölgesindeki koruyucu toprak tabakasının rüzgar sebebiyle yakın bir jeolojik zamanda erozyona uğramış olması ve altındaki organik içerikli kayaçların radyasyon ortamına yeni maruz kalmış olabileceği düşünülüyor.
Bulgular, Mars’taki organiklerin yalnızca yerel değil, milyarlarca yıl önceki nehir ve göl sistemlerinde gezegen genelinde daha yaygın bulunabileceğini gösteriyor. Daha önce krater tabanındaki magmatik kayaçlarda sadece tek bir noktada zayıf bir organik sinyali alınabilmişken, Perseverance’ın daha önce incelediği delta önü bölgesindeki sülfat zengini çamurtaşlarında ise organik karbon tespit edilememişti. Neretva Vallis ile delta önü kayaçları arasındaki farklar, Jezero Krateri’nde tek bir bölgesel değişim yerine, çeşitli ve yerel su-kayaç etkileşimlerinin yaşanmış olabileceğini gösteriyor.
Kaynak: Science Advances