Bugün hiç olmadığı kadar ulaşılabilir durumdayız. Buna rağmen WHO’ya göre yalnızlık hızla yayılan küresel bir sorun. Sineğin yağının peşine düşenler, bu çağda yalnızlığımızı da şişeleyip satmanın yollarını arıyor.
Bilinen hikayedir. Yolcunun biri ıssızda bir derviş görür. “Kusura bakma” der, “yalnızlığını böldüm”. Derviş gülümser: “Hayır, bilakis sen gelince yalnız kaldım”.
Bugün küresel köye dönüşen dünyamızda her 8 kişiden 6 kişi ulaşılabilir durumda. Buna rağmen o 6 kişiden biri kendini yalnız hissediyor. Dünya Sağlık Örgütünün (WHO) 2025 raporuna göre yalnızlık artık halk sağlığını tehdit edecek derecede ciddi bir sorun. [1]
Çevrimiçi bağlantısallık artarken, insanların bağları zayıflıyor. Hiç tanımadığımız insanlar, aynı apartmanı, aynı mahalleyi paylaştığımız insanlardan daha önemli hale geliyor. Ekranların duvar olup ayırdığı çekirdek aileler, en ufak rüzgarda kağıt kuleler gibi yıkılabiliyor.
Bedel sadece artan boşanma istatistiklerine yansımıyor. 2023 tarihli bir ABD raporuna göre yalnızlık, kalp-damar rahatsızlıklarından depresyona kadar birçok sağlık sorunuyla ilişkilendiriliyor.
İşte tam bu noktada yalnızlık, bir duygu olmaktan çıkıp ekonomik bir değere dönüşüyor.
Flört uygulamaları, arkadaşlık platformları, canlı yayınlar, dijital terapi abonelikleri, wellness uygulamaları, içerik üreticileri ve yapay arkadaşlar. Aynı ihtiyacın farklı paketleri.
Tüm bu ürünler bizi işte o ihtiyaçtan yani en zayıf olduğumuz yerden yakalıyor. İnsan işitilmek istiyor. Cevap istiyor. Beklenmek, özlenmek, merak edilmek istiyor.
Parasosyal ilişkiler de işte tam burada devreye giriyor. Yani karşı tarafın bizi hiç tanımadığı tek taraflı yakınlıklar. [3] Tanımadığımız insanlar hayatımızın en tanıdık seslerine dönüşüyor. Her gün aynı yayıncıyı izliyor, aynı podcast’i dinliyor, aynı içerik üreticisinin hayatını takip ediyoruz.
Onlar bizi tanımıyor. Ama biz onları tanıdığımızı zannediyoruz. Belki de yalnızlığın en pahalı biçimi de bu. Yakınlık hissediyoruz ama ilişki kuramıyoruz.
Bugün dostluk bile aboneliklerle ölçülüyor. Premium üyelikler, özel topluluklar, ücretli sohbetler, canlı yayın hediyeleri, yapay arkadaşlar… Artan yalnızlığımız dijital ekonominin en değerli ham maddelerinden biri haline geliyor.
Yalnızlık büyüdükçe, ona çözüm sattığını iddia eden pazar da büyüyor. Yapay zeka arkadaş pazarının önümüzdeki yıllarda yüz milyarlarca dolara ulaşması bekleniyor. [4]
İnsanlık tarihi boyunca insan insana ihtiyaç duydu. Ses olsun istedi. Nefes olsun istedi. Bugün dostluk aboneliğe, sohbet üyeliğe, ilgi bildirime, yakınlık algoritmaya dönüşüyor.
Bağlantının bağ olmadığını unutuyoruz. Mesajlaşmak, anlaşılmak değil. Çevrimiçi olunca yan yana olmuyoruz.
Bir zamanlar Yunus aşkın pazarında canını satardı ve alan bulunmazdı.
Bugün canımızın yalnızlığını kiralıyor, paketliyor ve yeniden satın alıyoruz.
Kaynaklar:
1 https://www.who.int/teams/social-determinants-of-health/from-loneliness-to-social-connection
2 https://www.hhs.gov/sites/default/files/surgeon-general-social-connection-advisory.pdf
3 https://www.participations.org/Volume%203/Issue%201/3_01_hortonwohl.htm
4 https://www.fortunebusinessinsights.com/ai-companion-market-113258