Meksika’nın Campeche eyaletindeki antik Maya kenti El Palmar’da yapılan araştırmada, Maya ovalarında şu ana kadar bilinen en eski Long Count takvim tarihi olabilecek bir yazıt tespit edildi. Stela 46 adı verilen taş anıtta yer alan tarih, bugünkü takvime göre 31 Ağustos 180’e karşılık geliyor olabilir.
Araştırma, Ancient Mesoamerica dergisinde yayımlandı. Ekip, El Palmar’daki Stela 20, 45 ve 46 olarak adlandırılan üç taş anıtı epigrafik, ikonografik ve arkeolojik yöntemlerle yeniden inceledi. Bu anıtlar, Maya dünyasında kamusal alanlara dikilen ve hükümdarların gücünü, törenlerini ya da önemli olayları görünür kılan taş levhalar olarak kullanılıyordu.
Taş yeni değil, okuma yeni
Stela 46 daha önce bilinen bir anıttı. Ancak yüzeyindeki kireçtaşı zamanla ciddi biçimde aşındığı için yazıtların büyük bölümü okunamıyordu. Bu nedenle araştırmacılar, anıtı yeni teknolojiyle yeniden inceledi.
Ekip, fotogrametri ve yüksek çözünürlüklü 3D tarama yöntemlerini kullandı. Böylece taş yüzeyde çıplak gözle seçilmesi zor olan hiyeroglif izleri dijital modeller üzerinde daha görünür hale getirildi.
Long Count, Mayaların olayları kronolojik olarak tarihlemek için kullandığı doğrusal bir takvim sistemiydi. Ancak bu sistem yalnızca günleri saymak için kullanılmıyordu. Kraliyet yazıtlarında tahta çıkışlar, törenler, zaferler ve hükümdarların yaşamındaki önemli dönemeçler bu takvimle birlikte kaydediliyordu.
Takvim ve kraliyet gücü
Araştırmanın dikkat çekici yanı, Stela 46’daki tarihin yalnızca eski bir takvim kaydı olmaması. Yazıt, kraliyet olaylarıyla da bağlantılı görünüyor. Araştırmacılar, bu kaydın El Palmar’daki erken dönem hükümdarlardan biri olan Ajaw K’al Ubaah’ın tahta çıkışı ve daha sonra gerçekleştirilen bir kraliyet ritüeliyle ilişkili olabileceğini düşünüyor.
Bu yorum doğruysa, El Palmar’da kraliyet kurumu MS 2. yüzyıl gibi erken bir dönemde şekillenmiş olabilir. Ayrıca hükümdarların kendi iktidarlarını yalnızca askeri ya da soy temelli bir güç olarak değil, kutsal takvim ve ritüellerle desteklenen bir düzenin parçası olarak sundukları anlaşılıyor.
Maya krallığı daha erken mi şekillendi?
Daha önce Maya ovalarında güvenli biçimde tanımlanan en erken Long Count tarihi, Tikal’deki Stela 29 üzerinde yer alan MS 292 tarihiydi. El Palmar’daki okuma doğruysa, Stela 46 bu kaydı bir yüzyıldan fazla geriye çekiyor.
Araştırmacılar ayrıca Stela 20 ve Stela 45’teki yazıtların da El Palmar’daki yönetici soyun sürekliliğine işaret ettiğini belirtiyor. Bu anıtlar birlikte değerlendirildiğinde, El Palmar krallığının yalnızca erken kurulmuş bir siyasi yapı olmadığını, aynı zamanda takvim, ritüel ve kamusal anıtlar üzerinden kendini uzun süre görünür kıldığını düşündürüyor.
Kaynak: Ancient Mesoamerica