Finlandiya’daki Oulu, Helsinki ve Turku üniversitelerinden araştırmacılar, bombus arılarının daha önce karşılaşmadıkları bir nesne kullanma görevini kendiliğinden çözebildiğini gösteriyor. Araştırmada bombus arıları, ulaşamadıkları bir yapay çiçeğe erişmek için hareket ettirilebilir bir topu kullanmayı başardı. Üstelik arılar bu çözüm için önceden eğitilmedi.
Phys org’a göre deney, hayvan zekası araştırmalarında klasikleşen “kutu ve muz” problemine benzetiliyor. Probleme göre şempanzeler, yüksekte duran bir muza ulaşmak için kutuları üst üste koyarak yeni bir çözüm üretiyor. Yeni çalışmada ise benzer bir mantık, çok daha küçük beyne sahip bir böcekte test edildi.
Arılar önce ödülü öğrendi
Araştırmacılar deneyde Bombus terrestris türü arılarla çalıştı. Arılar önce mavi yapay çiçeğin şekerli ödül verdiğini öğrendi. Daha sonra bu çiçek, şeffaf bir deney alanının tavanına taşındı. Bu konumda çiçeğe doğrudan ulaşmaları mümkün değildi.
Çözüme ulaşmak için arıların alandaki topu çiçeğin altına taşıması, topun üzerine çıkması ve tavandaki çiçeğe temas etmesi gerekiyordu. Yani arılar yalnızca bir nesneyi hareket ettirmekle kalmadı; bu nesneyi hedefe ulaşmak için bir basamak gibi kullandı.
Deney öncesinde bazı arılar yalnızca iki temel bilgiyle karşılaştı: Mavi çiçek ödül içeriyor ve top hareket ettirilebilir, tehlikeli olmayan bir nesne.
Test aşamasında ise bu iki bilgiyi daha önce deneyimlemedikleri yeni bir durumda birleştirmeleri gerekiyordu. Bazı arılar topu doğru noktaya taşıdı, üzerine çıktı ve çiçeğe ulaştı. Phys org’a göre raştırmacılar, başarılı arıların hareketlerinde daha hedefe yönelik bir düzen görüldüğünü belirtiyor.
Çalışmanın baş yazarı Olli Loukola “İçgörü benzeri problem çözme üzerine yapılan önceki birçok çalışmada hayvanlar nesnelerle, test ortamlarıyla ya da başka problem çözme görevleriyle yoğun deneyime sahipti. Burada ise arılar, topu çiçeğe ulaşmak için kullanma konusunda hiç eğitilmedi ve bu tür bir çözüme dair daha önce hiçbir deneyimleri yoktu.” dedi.
Ekip, bu davranışın basit bir rastlantı, oyun davranışı ya da yalnızca deneme-yanılma ile açıklanıp açıklanamayacağını anlamak için ek kontrol deneyleri yaptı. Daha zor deneylerde çiçek, arılar topu hareket ettirirken doğrudan görülemeyecek şekilde gizlendi. Bu durumda bile bazı arılar topu doğru tarafa taşıyabildi. Başarılı bireyler, çiçeğin bulunduğu tarafı daha fazla kontrol etti ve topu o hedefe göre konumlandırdı.
Bulgular, böceklerin bilişsel kapasitesine dair önemli bir tartışma açıyor. Arıların insan gibi düşündüğü ya da bilinçli akıl yürütme yaptığı söylenmiyor. Ancak çalışma, küçük beyinlerin de yeni durumlarda esnek ve amaca yönelik davranışlar üretebildiğini gösteriyor.
Kaynak: Science