Çin Guangzhou Tıp Üniversitesi ve Suzhou Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi tarafından yürütülen yeni bir çalışma, yaşamın ilk dönemlerinde şeker tüketimini kısıtlamanın Alzheimer, demans ve çeşitli psikolojik rahatsızlıklara karşı koruyucu etki yarattığını ortaya koydu. İngiltere Biobank’taki yaklaşık 60 bin kişinin verilerinin kullanıldığı çalışmada, 2. Dünya Savaşı sırasında İngiltere’de uygulanan şeker karnesi uygulamasının etkileri incelendi.
Normal şartlarda bebeklerin ve hamilelerin beslenme düzeninden şekeri kasıtlı olarak çıkarmak etik dışı kabul edildiğinden bu alanda deneysel çalışma yapmak zorlayıcı. Ancak araştırmacılar İkinci Dünya Savaşı ve sonrasında İngiltere’de uygulanan şeker karnesi uygulamasının doğal bir deney ortamı oluşturduğunu belirtiyor.
Türkiye’deki ekmek karnesi uygulamasına benzer şekilde İngiltere’de savaş döneminde şeker karnesi uygulaması yapılıyordu. Kısıtlama politikası kapsamında 2 yaşın altındaki çocuklara hiç şeker verilmedi. Çocuklara uygulanan bu kısıtlama, biyolojik faktörlerin yanı sıra dönemin şartlarına göre uygulandı. Ağır bir karneye bağlanan şeker tüketimi, Eylül 1953’te sona erdi. Rasyon (kısıtlama) uygulamasının kalkmasıyla yetişkinlerin günlük şeker tüketiminin aniden neredeyse 2 katına çıktığı görüldü.
Maruz kalınan süreye göre gruplama yapıldı
Araştırma, İngiltere’deki biobank veri tabanına kayıtlı 60 bin 394 kişinin sağlık verileri incelenerek yapıldı. İncelenen verilerin sahipleri Ekim 1951 ve Mart 1956 tarihleri arasında doğmuş kişilerdi. Katılımcılar şeker kısıtlamasına maruz kaldıkları sürelere göre sadece anne karnındayken kısıtlananlar, anne karnı ve doğum sonrası ilk 2 yıl olmak üzere ilk 1000 gün kısıtlananlar ve kısıtlamasız kontrol grubu olarak üçe ayrıldı. Katılımcıların yaklaşık 70 yaşına gelene kadar olan resmi sağlık, hastane ve ölüm kayıtları 1 Ekim 2022 tarihine kadar takip edildi.
Sonuçların sadece şekerden kaynaklandığından emin olmak için aile hastalık geçmişi, sosyoekonomik durum, eğitim seviyesi, cinsiyet, doğum ayı ve yeri gibi tüm faktörler istatistik olarak kontrol edildi ve elendi. Makine öğrenimi (LASSO regresyonu) modeli kullanılarak katılımcıların biyolojik beyin yaşı tahmin edildi ve kronolojik yaşlarından çıkarılarak Beyin Yaşı Farkı (Brain Age Gap) saptandı.
Erken çocuklukta kısıtlamaya maruz kalanların Alzehimer riski düşük
Araştırma sonucunda hayatlarının ilk 1000 gününde (anne karnı ve erken çocukluk) şeker kısıtlamasına maruz kalan kişiler, kısıtlamasız kontrol grubuyla kıyaslandığında Alzheimer hastalığına yakalanma riskleri yüzde 46 daha düşük çıktı. Bunun yanında diğer tüm nedenlere bağlı demans (bunama) riski yüzde 27 oranında düşük çıktı. Anksiyete ve depresyon gibi psikolojik risklerde de benzer şekilde risk oranı düşüktü. İlk 1000 günde şekersiz veya düşük şekerli beslenen bireylerin beyinlerinin, kronolojik yaşlarına kıyasla ortalama 0,39 yıl daha genç kaldığı saptandı. Ayrıca hafıza ve bilişsel işlevlerde hayati rol oynayan hipokampus ve talamus gibi beyin bölgelerinin bu kişilerde daha büyük bir hacme sahip olduğu gözlemlendi.
Uzmanlar sadece anne karnındayken kısıtlanan grupta nörolojik veya psikiyatrik hastalıklara karşı belirgin bir koruma sağlanmadığını tespit etti. Bu da koruyucu etkinin ortaya çıkması için kısıtlamanın doğumdan sonra da devam etmesi gerektiğini gösteriyor. Ayrıca özellikle 6 aydan sonra doğum sonrası şeker kısıtlamasının süresi uzadıkça depresyon ve anksiyete risklerindeki koruyucu etkinin kademeli olarak arttığı ve en güçlü korumanın 24 aylık kısıtlamada elde edildiği görüldü. Alzheimer, depresyon ve anksiyetede koruyucu etkilerin kadınlarda tutarlı ve güçlü olduğu görülürken erkeklerde risk düşüşü büyük oranda yalnızca anksiyete bozukluğu ile sınırlı kaldığı anlaşıldı.
Araştırmacılar, verilerin kesin bir neden-sonuç ilişkisi sunmaktan ziyade kısıtlamalar ve getirdiği sonuçlar arasında nedensel bir ilişkilendirme yapılabildiğini söylüyor. Günümüzde hamile ve emziren kadınların önerilen miktarın üç katından fazla ilave şeker tükettiği ve hazır bebek mamalarının kalorisinin büyük kısmının şekerden geldiği bir noktada uzmanlar, erken yaşta şeker kısıtlamasını gelecekte beyin sağlığı için en hayati halk sağlığı stratejilerinden biri olarak görüyor.
Kaynak: npj Aging