Süper kütleli kara delikler genellikle galaksilerin merkezinde yer alan, çevresindeki gaz ve tozu güçlü kütle çekimleriyle içine çeken yıkıcı yapılar olarak bilinir. Ancak yeni bir araştırma, bu devasa kozmik yapıların yalnızca “yutan” değil, aynı zamanda gezegen üreten bölgeler de olabileceğini öne sürüyor. ArXiv ön baskı sunucusunda paylaşılan çalışmaya göre, aktif galaktik çekirdeklerde (AGN) bulunan toz ve gaz disklerinin dış bölgeleri, gezegen oluşumu için uygun koşullar barındırıyor olabilir.
Araştırmaya göre, bu disklerin özellikle dış halkalarında sıcaklık ve fiziksel şartlar, genç yıldızların etrafında gezegenlerin oluştuğu klasik disk yapılarıyla benzerlik gösteriyor. Bu benzerlik, toz taneciklerinin uzun süre bozulmadan kalmasına ve zamanla bir araya gelerek daha büyük yapılar oluşturmasına imkan tanıyor. Bilim insanları bu süreci anlamak için manyetik olarak güçlü bir disk modeli kullanarak farklı senaryoları bilgisayar simülasyonlarıyla test ediyor.
Aktif galaktik çekirdek disklerinde yeni gezegen oluşumu modeli
Model sonuçları, “streaming instability” olarak bilinen mekanizmanın bu ortamlarda kolaylıkla devreye girebileceğini gösteriyor. Bu süreçte toz, ince şeritler halinde yoğunlaşarak büyük kütleli yapılar oluşturabiliyor. Hesaplamalara göre bu toz şeritleri Güneş kütlesine yaklaşan miktarlarda madde içerebiliyor ve sonunda çok sayıda gezegenimsi gövdeye dönüşebiliyor. Bu gövdelerin kütlesi Dünya büyüklüğünden Jüpiter’i aşan seviyelere kadar çıkabiliyor.
Çalışma ayrıca bu yeni doğan gezegenlerin çok hızlı büyüyebileceğine işaret ediyor. Yoğun gaz ve toz ortamı, bu cisimlerin çevresinden madde çekerek kısa kozmik zaman ölçeklerinde kütle kazanmasını sağlıyor. Bazı durumlarda bu büyüme süreci o kadar ileri gidiyor ki, oluşan yapılar yıldız kütlesine ulaşabiliyor ve bu durum, yıldız oluşumu için alternatif bir yol sunuyor.
Araştırmada dikkat çeken bir diğer sonuç ise, bazı “aşırı” cisimlerin neredeyse tamamen tozdan oluşarak alışılmış gezegen ve yıldız sınıflarının dışında kalabileceği ihtimali. Bilim insanları bu nedenle aktif galaktik çekirdek toz disklerinin, evrende bilinen en büyük gezegen üretim alanlarından biri olabileceğini değerlendiriyor.
Buna karşın bu teorik modelin doğrulanabilmesi için gözlemsel kanıtlara ihtiyaç duyuluyor. Yine de çalışma, kara deliklerin çevresindeki kaotik bölgelerin yalnızca yıkım değil, aynı zamanda beklenmedik ölçekte yeni dünyaların doğuşuna da sahne olabileceğini ortaya koyuyor.
Kaynak: arXiv