Kanser tedavisini tamamlayan pek çok kişi tedavinin uzun süreli etkileri sebebiyle web siteleri ve uygulamaları kullanmakta zorlanacakları bilişsel bozulmalar yaşıyor. Amerika’da kanseri yenmiş 18 milyondan fazla hastanın yüzde 70’i uzun süreli fonksiyonel kısıtlamalar yaşadıklarını bildiriyor.
Odak ve hafıza başta olmak üzere bilişsel yetenekleri etkileyen bu bozukluk kemoterapi beyni (chemo brain) olarak biliniyor. Hastalar özellikle uzun talimatları takip etme, imgeleri görme, okuma ve dinleme gibi alanlarda tedavi sonrasında fark edilebilir düzeyde zorlanmalar yaşıyor. Etkileri yirmi yıldan fazla sürebilen kemoterapi beyni sebebiyle hastalar günlük hayatta fark edilebilir zorlanmalar yaşıyor. Hastaların bir çoğu eskiden yapabildikleri pek çok konuda bilişsel engellere takıldıklarından kendilerini yetersiz hissettiklerini bildiriyor.
Kemoterapi 20-78 yaş arası hastalarda yapılan gözlemlere göre kronik yorgunluk, anksiyete, depresyon, görme sorunları, el becerisi bozulmaları ve kemoterapi beyni de dahil çeşitli bilişsel bozulmalara yol açan uzun süreli bir tedavi yöntemi. The Conversation’da yer alan habere göre, tedaviden sonra, eskiden kullanabildikleri bilgisayar programlarını kullanmakta zorlanan pek çok hasta bulunuyor. Hastaların yüzde 50’den fazlası web sitelerini, mobil uygulamaları ve sosyal medya araçlarını kullanırken odak sorunları yaşıyor. Yüzde 39’u özellikle uzun ve karmaşık talimatları takip etmede zorlanırken yüzde 35’i imgeleri göremediğini bildiriyor. Okuma, ses duyma, tıklama/kaydırma, ve yazma gibi durumlarda da aynı zorlukları yaşadığını ifade eden pek çok hasta bulunuyor.
Hastalar için dijital cihazlarda daha işlevsel tasarımlar gerekiyor
Dijital dünyada zorlanmak, yetersizlik duygusunun yanında hastaları somut olarak da etkileyebiliyor. Bir hasta, butonların çok küçük olması sebebiyle yanlış tıklamalar sonucu finansal bir işlemde para kaybettiğini bildiriyor. Bu durum kemoterapi sonrası bilişsel bozukluklar yaşayan hastaların mobil cihaz kullanımında tasarım gereği nasıl dezavantajlı konuma düştüklerini gösteriyor.
Hastaların bildirdiğine göre birçok onkoloji uzmanı test sonuçlarına odaklanırken hastaların yaşadığı ve günlük hayatlarını önemli düzeyde etkileyen bilişsel bozuklukları göz ardı edebiliyor. Hayatta kalmak tıbbi bir başarı olduğu kadar önemli bir süreci de ifade ediyor. Ancak süreç yönetimi konusunda yönlendirilmeyen hastaların yaşam kalitesinde düşüşler oluyor. Ağır tedavilerle kanserden kurtulan bireylerin yaşam kalitesinin, hem günlük hem dijital hayatta korunması gerekiyor. Bu sebeple araştırmacılar teknolojinin kanser sonrası hayatta kalma başarısına ayak uydurması ve tasarımsal değişimlere gitmesi gerektiğini belirtiyor.
Teknolojinin, co-design yaklaşımıyla yani hastalarla birlikte çalışılarak geliştirilmesi, talimatların basitleştirilmesi, tasarımsal değişikliklere gidilmesi, görsel ve işitsel ayarlarla kullanıcı deneyiminin güçlendirilmesi gerekiyor. Tıbbi başarının gerçek karşılığı yalnızca hayatta kalmak değil, bireylerin hayatın her alanına yeniden özgürce dahil olabilmesini sağlamaktır.
Kaynak: The Conversation