Türkiye’de akrep sokmalarına karşı kullanılan panzehir, Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü bünyesindeki Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları ve Biyolojik Ürünler Dairesi Başkanlığında üretiliyor. Her yıl yaklaşık 10 bin doz hazırlanan panzehir, Türkiye’nin dört bir yanındaki sağlık kuruluşlarına gönderilerek acil durumlarda kullanılıyor.
Üretimin ilk aşamasında Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinden getirilen akrepler kontrollü ortamlarda bakılıyor ve belirli aralıklarla zehirleri alınıyor. Ancak alınan zehir doğrudan panzehir yapımında kullanılmıyor. Çünkü akrep zehrinin içinde farklı proteinler, enzimler ve doku kalıntıları bulunuyor. Bu maddeler özel saflaştırma yöntemleriyle ayrıştırılıyor ve yalnızca üretimde kullanılacak saf venom elde ediliyor. Ardından protein yapısı ve biyolojik özellikleri laboratuvar testleriyle analiz edilerek kalite kontrolünden geçiriliyor.
Saflaştırılan venomun bir sonraki durağı panzehir üretiminde görev alan atlar oluyor. Laboratuvarda bulunan 10 ata, zehir çok düşük ve güvenli dozlarda belirli aralıklarla enjekte ediliyor. Bu işlem sayesinde atların bağışıklık sistemi, akrep zehrini yabancı bir madde olarak algılıyor ve ona karşı antikor adı verilen koruyucu savunma proteinlerini üretmeye başlıyor.
Antikor seviyesi yeterli düzeye ulaştığında atlardan alınan kan plazması yeniden özel işlemlerden geçiriliyor. Plazmanın içindeki diğer maddeler ayrıştırılıyor ve geriye yalnızca akrep zehrini etkisiz hale getirebilen antikorlar bırakılıyor ve böylelikle hastanelerde kullanılan akrep panzehri elde ediliyor.
Sadece Türkiye için değil
Türkiye’de panzehir üretiminde kullanılan Androctonus crassicauda türü akrep, zehrindeki protein çeşitliliği nedeniyle özellikle tercih ediliyor. Konuyla ilgili Mehmet Ali Kanat “Bizim özellikle panzehir üretiminde kullandığımız akreplerimiz, Güneydoğu Anadolu Bölgesindeki ‘androctonus crassicauda’ adında bir akrep türü. Bunun zehri çok zengin bir protein yapısı bulunuyor. Bu nedenle buna karşı ürettiğimiz bir panzehir neredeyse Kuzey Afrika’da, Orta Doğu’daki birçok akrep sokma vakalarının tedavisinde kullanılmaya uygun bir panzehir. Böyle de bir avantajı var aynı zamanda.” ifadelerini kullandı.
Bir panzehirin üretiminin tamamlanması yaklaşık bir yıl sürüyor. Türkiye ise yıllık yaklaşık 10 bin doz üretim kapasitesiyle ülkenin ihtiyacını rahatlıkla karşılayabiliyor.
Uzmanlar özellikle yaz aylarında kırsal bölgelerde yaşayanların, çadırda kalanların ve açık alanda uyuyanların daha dikkatli olması gerektiğini vurguluyor. Çünkü akrepler ayakkabı, çizme ve kıyafetlerin içine saklanabiliyor. Böyle durumlarda bir kişiyi birden fazla kez sokabilme ihtimalleri olduğu için vücuda giren zehir miktarı artabiliyor ve zehirlenme daha ağır seyredebiliyor. Bu nedenle kıyafetlerin giyilmeden önce mutlaka kontrol edilmesi ve ayakkabıların silkilerek kullanılması tavsiye ediliyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı