Pekin Beyin Araştırma Enstitüsü, Minnesota Üniversitesi ve Stanford Üniversitesi öncülüğündeki araştırmacılar, 11–18 yaş arası 33 bin 622 Çinli ergenin verilerini kullanarak inhibitör kontrol ve çalışma belleğinin yaşa göre nasıl geliştiğini haritaladı. ABD’deki 11 bin 549 ergenin verisiyle karşılaştırılan sonuçlar doğrulandı.
Araştırma, beynin iki temel yönetici işlevinin —dürtü kontrolü (inhibitory control) ve çalışma belleği (working memory)— ergenlik döneminde farklı hızlarda geliştiğini ortaya koydu. Detayların aktarıldığı makale Nature Mental Health dergisinde yayımlandı.
Araştırmacılar, “A-HELP” (Ergen Sağlığını Geliştirme Uzun Vadeli Planı) adlı devam eden bir projenin verilerini kullandı. 11-18 yaş arasındaki 33 bin 622 ergenin katıldığı araştırmada: dürtü kontrolü, “Git/Gitme” (Go/No-Go) testiyle ölçüldü. Katılımcılar sık gösterilen “Git” uyaranlarına hızlıca tepki verirken, nadir görülen “Gitme” uyaranlarına tepki vermekten kaçınmaları gerekiyordu. Çalışma belleği, 1-geri ve 2-geri (1-back, 2-back) testleriyle değerlendirildi. Katılımcılar, gösterilen bir uyaranın bir veya iki adım önceki uyaranla eşleşip eşleşmediğini belirlemeye çalıştı.
Bulgular ne gösteriyor?
Sonuçlara göre dürtü kontrolü ergenliğin sonlarına kadar gelişmeye devam ederken, çalışma belleği performansı daha erken bir yaşta gelişimini tamamlamaya yaklaşıyor. Ayrıca yaş ilerledikçe bireyler arasındaki performans farkları da azalıyor.
Araştırmacılar, yaşa göre beklenenin altında kalan yönetici işlev performansının; akran ve davranış sorunları, aşırı hareketlilik/dikkatsizlik ve azalmış prososyal davranışla ilişkili olduğunu belirtti. Bu ilişkiler özellikle erken ergenlikte daha belirgin görülürken, ilerleyen yaşla birlikte zayıflıyor.
Ekip, bulgularının güvenilirliğini test etmek amacıyla ABD’deki “Adolescent Brain Cognitive Development” çalışmasına katılan 11 bin 549 ergenin verilerini de inceledi. Sonuçlar, Çin’deki örneklemle tutarlı bir gelişim örüntüsü ortaya koydu.
Araştırmacılara göre bu bulgular, yönetici işlev gelişimi için popülasyon temelli referans aralıkları sunuyor ve nörobilişsel sapmaların ruhsal sorunları en güçlü şekilde öngördüğü “hassas dönemleri” belirlemeye yardımcı olabilir. Bu sayede, yaşa özgü önleyici ruh sağlığı programlarının geliştirilmesine katkı sağlanabilir.
Kaynak: Nature Mental Health