Circumbinary (çift yıldız yörüngeli) gezegenler, tek bir yıldız yerine birbirinin etrafında dönen iki yıldızın ortak yörüngesinde hareket eden gök cisimlerine deniyor. Şimdiye kadar evrende yalnızca yaklaşık 18 doğrulanmış circumbinary gezegen tespit edilmişti. Buna karşılık, Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesine benzer şekilde tek yıldızın çevresinde dönen 6 binden fazla gezegen olduğu biliniyor.
NASA’nın ötegezegen araştırmak için geliştirdiği Transiting Exoplanet Survey Satellite (TESS) uzay teleskobundan gelen verileri inceleyen astronomlar, Dünya’dan 650 ila 18 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan 27 yeni gezegen adayı belirledi. Üstelik, bu gezegenlerin tek bir yıldız değil, iki yıldızının yörüngesinde döndüğü ortaya çıktı.
Farklı bir yöntemle keşfedildi
Bilim insanları daha önce circumbinary gezegenleri “geçiş yöntemiyle” keşfediyordu. Yani, bir gezegen yıldızın önünden geçerken yıldızın parlaklığında küçük bir düşüş meydana geliyor ve araştırmacılar bu değişimden gezegenin varlığını çıkarabiliyor. Ancak bu yöntem yalnızca gezegen ile yıldızın Dünya’dan bakıldığında kusursuz şekilde hizalanması durumunda işe yarıyor. Çalışmanın kıdemli yazarı, New South Wales Üniversitesi araştırmacısı Doç. Dr. Ben Montet’e göre, bu yüzden çok sayıda sistem gözden kaçmış olabilir.
Araştırmacılar bu kez “apsidal presesyon” adı verilen, çift yıldızların yörüngelerinin uzun süreler boyunca nasıl değiştiğini izleyen farklı bir yöntem kullanıldı. Bu yöntemde birbirinin etrafında dönen ve karşılıklı tutulmalar oluşturan yıldız çiftlerine odaklanıldı. Üçüncü bir cismin, yıldızların yörüngelerini etkileyip etkilemediği gözlemlendi. Tutulma sırasında Dünya’dan takip edilen yıldız ışığı sinyalinde düşüş tespit edildi ve böylece, yörüngede dönen bir başka bir cismin (yani muhtemelen gezegen) olabileceği anlaşıldı.
Araştırmacılar, yıldızların dönüşü ve karşılıklı kütleçekimi gibi diğer olasılıkları eledikten sonra, incelenen bin 590 yıldız sisteminden 36’sında davranışların yalnızca üçüncü bir cisimle açıklanabileceğini belirledi. Çalışmanın başyazarı ve doktora öğrencisi Margo Thornton’a göre bu cisimlerin 27’si gezegen kütlesinde olabilir.
Gezegen adaylarının boyutlarının ise Neptün’den Jüpiter’in yaklaşık 10 katı kütleye kadar değişebileceği tahmin ediliyor.
Öte yandan, keşfedilen cisimlerin gerçekten gezegen mi, kahverengi cüce mi yoksa küçük bir yıldız mı olduğunu kesinleştirmek için yayılan ışık spektrumlarının daha ayrıntılı incelenmesi gerekiyor.
Çalışmada yer almayan Swinburne Teknoloji Üniversitesinden astrofizikçi Dr. Sara Webb, araştırmacıların kullandığı yöntemin gelecekte daha fazla gezegen adayı bulmak için kullanılabileceğini söyledi. Webb’e göre circumbinary gezegenler, Güneş Sistemi’ndekilere kıyasla çok daha ekstrem çevre koşullarına sahip olabilir. Tatooine benzeri bir gezegenin, çift yıldızın etrafındaki “ne çok sıcak ne de çok soğuk” yaşanabilir bölgede bulunması teorik olarak mümkün görünüyor.
Keşfin detaylandırıldığı makale, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society dergisinde yayınlandı.