Ana SayfaYaşamÇevreYoksul ülkelerde hava tahminlerinin doğruluğu daha düşük

Yoksul ülkelerde hava tahminlerinin doğruluğu daha düşük

Hava durumu tahminleri; çiftçilerin ekim zamanını belirlemesinden enerji şirketlerinin talep planlamasına, kamu kurumlarının sıcak hava dalgalarına hazırlanmasına kadar sayısız günlük kararı etkiliyor. Ancak bu tahminlerin ne kadar işe yaradığı, insanların nerede yaşadığına büyük ölçüde bağlı.

Goethe Üniversitesi Frankfurt’ta (Center for Critical Computational Studies) çevre ekonomisi profesörü Manuel Linsenmeier ile Columbia Üniversitesinden Jeffrey Shrader, dünya genelinde tahmin doğruluğundaki farklılıkları haritalandırmak ve bunların ülkelerin ekonomik gelişmişlik düzeyiyle ilişkisini incelemek için bir araştırma yürüttü. Araştırmacılar, Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi’nin (ECMWF) 1985-2020 yılları arasında ürettiği küresel model tahminlerini gerçekleşen hava koşullarıyla karşılaştırdı. Çalışmanın odak noktası kısa vadeli sıcaklık tahminleriydi; ayrıca yağış ve yüzey basıncı tahminleri de incelendi.

Sonuçlar çarpıcı bir örüntü ortaya koyuyor: Kısa vadeli sıcaklık tahminleri, ortalamada yüksek gelirli ülkelerde daha doğru çıkıyor. Bu ilişki bir günden yedi güne kadar olan tahminlerde de geçerliliğini koruyor. Dikkat çekici biçimde, yüksek gelirli bir ülkede yedi gün öncesinden yapılan tahmin, düşük gelirli bir ülkedeki bir günlük tahminden ortalama olarak daha isabetli. Bulgular Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Linsenmeier, “Bulgularımız, bu tahminlerin dayandığı bilginin dünya genelinde çok eşitsiz dağıldığını gösteriyor. Bu önemli, çünkü hava bilgisi özellikle geçim kaynakları havaya duyarlı faaliyetlere bağlı olan ya da insanların aşırı hava koşullarına karşı özellikle kırılgan olduğu yerlerde çok daha değerli.” dedi. 

Hava tahminleri arasında kalıcı uçurum 

1980’lerin ortasından bu yana hava tahminleri dünya genelinde büyük ölçüde iyileşti; her gelir seviyesindeki ülke bilimsel ve teknolojik gelişmelerden faydalandı. Yine de zengin ve yoksul ülkeler arasındaki fark ancak sınırlı ölçüde daraldı. Bu farkın bir kısmı coğrafyadan kaynaklanıyor; kısa vadeli hava tahmini, birçok düşük gelirli ülkenin bulunduğu tropikal bölgelerde doğası gereği daha zor. Böylece dünya servet dağılımı, hava tahmin edilebilirliğinin coğrafi dağılımıyla örtüşüyor.

Linsenmeier ve Shrader’ın hesaplamalarına göre, dünya genelindeki tahmin doğruluğu farklılığının yaklaşık üçte ikisi tek başına coğrafyadan kaynaklanıyor. Meteorolojik gözlem sistemlerindeki farklılıklar da rol oynuyor. Düşük gelirli ülkelerde tipik olarak daha az yer istasyonu ve radyosonda (hava balonlarıyla atmosfere taşınan ölçüm cihazları) bulunuyor; bazı ülkelerdeki mevcut cihazlar da daha seyrek ölçüm bildiriyor. İstatistiksel analiz, bu gözlem kapsamı eksikliklerinin tahmin doğruluğundaki farkın bir kısmını açıkladığını gösteriyor.

Bir diğer etken, ulusal meteoroloji servislerinin kapasitesi. Yalnızca az sayıda ülke kendi küresel sayısal hava tahmini modelini işletiyor. Çoğu ulusal hava servisi, birkaç uluslararası merkezin ürettiği tahminlere dayanıyor ve bunları bölgesel modeller, yerel gözlemler ve kendi meteorologlarının uzmanlığıyla iyileştiriyor.

Bunu yapabilmek, nitelikli personel, güvenilir veri ve önemli miktarda hesaplama gücü gerektiriyor. Araştırmacılar bu kapasiteyi kabaca ölçmek için hangi ülkelerin başkentlerine ilişkin resmi tahminleri Dünya Meteoroloji Örgütü’ne (WMO) sunduğuna baktı. Yüksek gelirli ülkelerin yaklaşık yüzde 76’sı bunu yaparken, düşük gelirli ülkelerde bu oran yalnızca yüzde 19.

Linsenmeier, “Dünyanın bazı bölgelerinde havanın diğerlerine göre daha zor tahmin edilebilir olduğu gerçeğini değiştirmek kolay değil ama tahminleri iyileştirmenin somut yolları var; gözlem ağlarını güçlendirmek, modelleri geliştirmek ve ulusal meteoroloji servislerinin kapasitesini artırmak gibi.” yorumunda bulundu. Uluslararası iş birliğinin özellikle önemli olduğunu vurguladı.

“Hava gözlemleri ve tahminleri bir tür küresel altyapı” şeklinde sözlerini sürdüren Linsenmeier, devamında şöyle konuştu:

“Yeterince hizmet götürülemeyen bölgelerde daha iyi gözlemlere yatırım yapmak yerel toplulukları destekliyor ama aynı zamanda sınırlar ötesi tahminleri de iyileştiriyor; çünkü tahmin modelleri dünyanın dört bir yanından gelen verilerden besleniyor.”

Çalışma, Linsenmeier’in yürüttüğü ve hava bilgisinin toplumsal ve ekonomik değerini inceleyen daha geniş bir araştırma programının parçası. Çalışmaların merkezinde, daha doğru hava bilgisinin insanlar için somut faydalara nasıl dönüştüğü sorusu yer alıyor. 2026’da Proceedings of the National Academy of Sciences’ta yayımlanan bir makalede Linsenmeier, Shrader, Stephan Thies, Laura Bakkensen ve Derek Lemoine, özellikle sıcak günlerde daha doğru sıcaklık tahminlerinin ölüm oranlarını azalttığını gösterdi. Araştırmacılar, iklim değişikliği aşırı sıcakların sıklığını ve şiddetini artırdıkça tahmin doğruluğundaki iyileştirmelerin daha da önem kazanacağını savunuyor.

Kaynak: Nature Communications

Son İçerikler