Exeter Üniversitesi araştırmacıları, vahşi doğada yaşayan boz sincapların (Sciurus carolinensis) arar verirken yalnızca ödül büyüklüğüne değil; sosyal çevre, açlık ve risk gibi faktörlere bağlı olarak ödülleri farklı şekilde değerlendirdiğini ortaya koydu. Araştırma, sincapların laboratuvar ortamına kıyasla daha esnek ve bağlama duyarlı kararlar verdiğini ve özellikle sosyal baskı altında daha temkinli tercihler yaptığını gösteriyor.
Bilimsel literatürde çaba indirgeme (discounting) olarak adlandırılan olgu, bir ödülün zaman, çaba veya risk arttıkça gözümüzde nasıl daha az değerli hale geldiğini açıklıyor. Daha önce yapılan laboratuvar çalışmalarında hayvanların genellikle küçük ve hemen alınabilir ödülleri tercih ettiği, hatta birkaç saniyelik gecikmelerin bile büyük ödülleri cazip olmaktan çıkardığı gösterilmişti. Ancak yeni çalışma, gerçek yaşam koşullarında durumun farklı olabileceğini gösteriyor.
Doğal ortamda karar verme davranışı farklı
Araştırmada sincaplara, farklı yüksekliklerdeki iki platform arasında seçim yapma imkanı verildi. Kısa ve kolay tırmanılan platform küçük bir ödül sunarken, daha uzun ve kaygan platform daha büyük bir ödül sağlıyordu.
Sonuçlar, sincapların daha büyük ödüller için daha fazla çaba harcamaya istekli olduğunu gösterdi. Daha düşük statüdeki sincaplar, yani baskın bireylerin altında olanlar, daha küçük ama daha güvenli ödülleri tercih etme eğiliminde bulundu.
Bunun temel nedeni, uzun süre ve daha fazla çaba gerektiren bir ödüle ulaşmaya çalışırken başka bir sincap tarafından engellenme ya da ödülün kaybedilme riski olabileceği söyleniyor. Risk, özellikle baskın bireylerin bulunduğu ortamlarda daha da artıyor.
Öte yandan baskın sincaplar, daha zor erişilen ve daha büyük ödülleri tercih etmeye devam ediyor. Hatta bazı durumlarda yüksek platformları yalnızca ödül için değil, çevreyi gözlemlemek ve sosyal kontrol sağlamak için de kullandıkları gözleniyor. Daha fazla aç olan sincapların genellikle daha hızlı ve düşük riskli seçeneklere yöneldiği görülüyor, ancak gün içinde daha fazla enerji harcamış bireyler bazen daha riskten kaçınan tercihler yapıyor.
Ayrıca sincaplar, geçmiş deneyimlerine göre kararlarını değiştiriyor. Bir platformda ödül alamayan bir birey, sonraki seçiminde daha güvenli bir seçeneğe yönelebiliyor. Bu da kararların statik değil, sürekli güncellenen bir süreç olduğunu gösteriyor.
Exeter Hayvan Davranışları Araştırma Merkezi’nden baş yazar Yavanna Burnham, “Bu, her zaman ‘optimal’ bir karar olmadığını ve tıpkı insanlarda olduğu gibi, bir hayvanın sosyal statüsünün belirli seçimlerin maliyetlerini ve faydalarını etkilediğini gösteriyor.” dedi.
Kaynak: Animal Behavior