Erzurum’daki Doğu Anadolu Tarımsal Araştırma Enstitüsü’nde yürütülen patates ıslah çalışmaları, laboratuvardan seraya ve tarlaya uzanan uzun ve planlı bir süreci kapsıyor. Araştırmacılar, yeni patates çeşitleri geliştirmek için ilk olarak tarlada melezleme çalışmaları yapıyor. Bu aşamada farklı patates türlerinin çiçeklerinden alınan polenler kontrollü şekilde birbirine aktarılıyor. Bu sayede bir çeşidin yüksek verimini, diğerinin hastalıklara dayanıklılığıyla birleştirerek daha güçlü yeni bitkiler elde edilebiliyor.
Melezleme sonucu oluşan tohumlardan çıkan bitkiler tek tek inceleniyor ve sağlıklı adaylar seçiliyor. Bu aday bitkiler daha sonra laboratuvara alınarak doku kültürü yöntemiyle çoğaltılıyor. Bu yöntemde bitkinin en hızlı büyüyen kısmı olan meristem dokusu, mikroskop altında steril şartlarda alınarak özel besin içeren jel benzeri ortamlara yerleştiriliyor. Böylece bitkiler virüs ve bakteri gibi hastalıklardan arındırılmış şekilde çoğaltılabiliyor.
Laboratuvarda elde edilen sağlıklı fideler, tamamen kontrol altında tutulan seralara aktarılıyor. Burada sıcaklık, nem, ışık ve sulama gibi çevresel faktörler bilgisayar destekli sistemlerle ayarlanıyor. Bitkilerin büyüme hızı, yaprak gelişimi, yumru oluşumu ve verim potansiyeli uzun süre gözlemleniyor. Aynı zamanda mantar hastalıkları, bakteriyel enfeksiyonlar ve zararlılara karşı dayanıklılık testleri yapılıyor.
Performansları ölçülüyor
Serada başarılı olan bitkiler daha sonra farklı bölgelerdeki tarlalara ekilerek adaptasyon denemelerinden geçiriliyor. Bu denemelerde bitkilerin farklı toprak yapısı, sıcaklık değişimleri ve kuraklık gibi çevresel streslere karşı performansı ölçülüyor. Her yıl tekrarlanan bu testler sonucunda en verimli ve dayanıklı çeşitler belirleniyor.
Tüm aşamaları başarıyla geçen patatesler resmi olarak tescil edilerek sertifikalı tohumluk haline getiriliyor. Sertifikalı tohumluklar, hastalıklardan arındırılmış ve verimi yüksek olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış tohumlar anlamına geliyor. Bu çalışmalar kapsamında Can, Mete, Ata 25, Kaan, Cansu ve Karsu isimli yerli patates çeşitleri geliştirildi.
En az 20 yıllık bir süreç
Araştırmacılara göre bir patates çeşidinin geliştirilip çiftçinin kullanımına sunulması yaklaşık 15-20 yıl sürebiliyor. Konuyla Dr. Canan Kaya “Patates ıslah çalışmaları en az 15 yıllık bir süreç. Tescil edildikten sonra da laboratuvar çalışmaları en az 2 yıl sürüyor. Ardından da bir 3 yıl da tarladaki çoğaltım aşamaları ya da tohumluk kademeleri dahil edersek en az 20 yıllık bir sürecin ardından, çiftçinin eline sağlıklı tohumluk geçmiş oluyor.” diyerek sürecin sonunda hastalıklardan arındırılmış ve verimi yüksek tohumlukların çiftçilere ulaştırıldığını belirtiyor.
Bu uzun süreç sayesinde hem bölgenin iklimine uyum sağlayan hem de daha fazla ürün veren patatesler elde ediliyor. Yapılan çalışmaların, yerli tohum üretimini artırarak tarımsal üretime katkı sağlaması ve dışa bağımlılığı azaltması hedefleniyor.
Kaynak: Anadolu Ajansı