ABD-New York’taki CUNY Halk Sağlığı ve Sağlık Politikası Yüksekokulu (CUNY SPH) öncülüğündeki araştırmacılar, 30 ülkede 31 bin yetişkinin katılımıyla bir çalışma yürüttü. Barcelona Küresel Sağlık Enstitüsü (ISGlobal), Alabama Üniversitesi ve Cenevre merkezli Baraka Impact Finance / İhmal Edilen Hastalıklar Girişimi (DNDi) araştırmacıları da katkı sundu. Araştırmacılar, dijital sağlık okuryazarlığının en yüksek olduğu yerlerin düşük ve orta gelirli ülkeler olduğunu, en düşük seviyelerin ise yüksek gelirli ülkelerde görüldüğünü buldu.
Sonuçlar, ulusal refah düzeyinin daha güçlü dijital becerilerle eşletiği yönündeki varsayıma meydan okuyor. Araştırma aynı zamanda, yapay zeka tarafından üretilen sağlık içeriklerinin kabulü ve insanların güvenilir bilgi için hangi kaynaklara başvurduğu konusunda büyük farklılıklar bulunduğunu da gösterdi. Bulgular Nature Health dergisinde bir makaleyle sunuldu.
Çalışmada yer alan ülkelerin genelindeki “en güvenilir sağlık bilgisi kaynağı” olarak en çok “sağlık hizmeti sağlayıcıları” gösterildi (yüzde 40,7). İkinci sırada, “birden fazla kaynaktan doğrulama” (yüzde 31,2) yöntemi yer aldı. Katılımcıların yüzde 21,6’sı devlet kaynaklarını, yalnızca yüzde 6,5’i ise aile veya arkadaşları “güvenilir bilgi kaynağı” olarak işaret etti. Sağlık profesyonellerine duyulan güvenin Rusya’da (yüzde 14,6) diğer ülkelere kıyasla belirgin şekilde düşük olduğu görüldü.
“Yapay zekaya güven”de büyük farklılık tespit edildi
Yapay zeka tarafından üretilen sağlık bilgilerine yönelik kabul düzeyi ülkeden ülkeye önemli ölçüde değişti. Küresel ölçekte katılımcıların yüzde 58,3’ü bu tür bilgileri kabul etmeye eğilimli olduğunu belirtirken, Çin, Hindistan, Pakistan ve Endonezya’da bu oran yüzde 75’in üzerine çıktı. Buna karşılık Kanada, Polonya, İsviçre, İtalya, Fransa, Birleşik Krallık, Avustralya, Belçika, Rusya, İsveç ve Japonya’da yüzde 50’nin altında kaldı. Genç yetişkinlerin ve yükseköğrenim görmüş bireylerin bu tür içeriklere daha açık olduğu belirlendi.
Phys org’un haberine göre, araştırmanın baş yazarı Yardımcı Doçent Rachael Piltch-Loeb, “Dijital beceriler ulusal zenginliğin bir fonksiyonu değil. Verilerimizde en yüksek dijital sağlık okuryazarlığının bazıları, sosyal medyanın sağlık bilgisine ulaşmada birincil kaynak haline geldiği ülkelerde görüldü.” açıklamasında bulundu.
Piltch-Loeb ayrıca, “Ortaya çıkan örüntüler, aynı mesajın her yerde işe yaramayacağını ve halk sağlığı iletişimcilerinin hedef kitlelerin birbirinin aynısı olduğunu varsaymak yerine, açıklık, şeffaf kaynak kullanımı ve farklı formatlara uygun planlama yapması gerektiğini gösteriyor.” ifadelerini kullandı.
“Metin ve görsel” formatına daha çok güveniliyor
Yaş grupları ve ülkeler arasında format ve kanal tercihleri de önemli ölçüde farklılık gösterdi. Metin ve görsellerin birlikte kullanıldığı içerikler küresel ölçekte en çok tercih edilen format oldu (yüzde 41,4–yüzde 84,7 aralığında). Ancak Mısır, Hindistan ve Pakistan’da katılımcıların yüzde 26,2 ila yüzde 41,7’si yalnızca video formatını tercih etti.
Sosyal medya, 18–29 yaş arası katılımcıların yüzde 36,1’i için başlıca bilgi kaynağı olurken, 60 yaş ve üzeri bireylerde bu oran yüzde 10,6’da kaldı. Daha yaşlı katılımcılar, klinik broşürleri ve hasta bilgilendirme materyalleri gibi sağlık sistemi temelli kanallara daha fazla yöneldi.
Tüm ülkelerde katılımcılar, erişimi kolay, anlaşılır ve kaynağı açıkça belirtilmiş sağlık bilgilerini daha değerli buldu. Devlet onayı veya bilinen bir sağlık profesyonelinin önerisi ise ortalama olarak daha az önemli görüldü.
Araştırmacılar, yüksek gelirli ülkelerde geliştirilen ve kurum merkezli iletişim stratejilerinin, sosyal medya ve yapay zeka içeriklerinin bilgiye erişimi şekillendirdiği ortamlara doğrudan aktarılmasının etkili olmayabileceğini vurguladı.
Anket, 29 Ağustos–8 Eylül 2025 tarihleri arasında çevrim içi olarak gerçekleştirildi. Çalışma, Avustralya, Belçika, Brezilya, Kanada, Çin, Ekvador, Mısır, Fransa, Almanya, Guatemala, Hindistan, Endonezya, İtalya, Japonya, Kenya, Meksika, Nijerya, Pakistan, Peru, Filipinler, Polonya, Rusya, Güney Afrika, Güney Kore, İspanya, İsveç, İsviçre, Türkiye, Birleşik Krallık ve ABD’den 18 yaş ve üzeri yetişkinleri kapsadı. Her ülke için tabakalı kota örneklemesi kullanıldı ve örneklemler yaş, cinsiyet, eğitim ve bölge açısından ulusal nüfus verilerine göre ağırlıklandırıldı.
Kaynak: Nature Health