Türk firmalarının uzay çalışmaları hız kesmeden devam ediyor. Geçtiğimiz ay ABD’den SpaceX’in Transporter-16 misyonu kapsamında ASELSAN ve Fergani Uzay’ın yeni uyduları uzaya başarıyla gönderildi. Yerli teknoloji şirketi Qubitrium ise SpaceX’in Transporter-16 misyonu kapsamında geçtiğimiz ay uzaya “QubitCore” adlı modülünü fırlattı. Firma bu misyon kapsamında yörüngede kuantum anahtar dağıtımı gerçekleştirerek bir iletişim ağı kurmayı hedefliyor.
Geleneksel sistemleri minyatürize ederek maliyetleri düşüren şirket, küresel ölçekte bir “Kuantum İnternet” altyapısı oluşturmak amacıyla geliştirdiği bu ileri teknolojiyi savunmadan telekomünikasyona kadar pek çok sektörde kullanmayı planlıyor.
Gerçekleştirdikleri proje ile planlamalarını aktaran Qubitrium Kurucusu Dr. Kadir Durak, uzayda bir sonraki aşamada kuantum internet ile algılama, haberleşme ve dağıtımlı kuantum hesaplama alanlarında bütünleşik bir yapı kurmayı hedeflediklerini belirtti. Durak, “Bunun için uzayda bir dolanıklık kaynağına ihtiyacınız var. Yaptığımız şey uzayda dolanıklık kaynaklarını çalıştırarak dünyaya fotonları, yani ışık parçacıklarını iletmek.” dedi.
Yerli Starlink hedefi
Durak dünya genelinde çok sayıda kuantum teknolojisi şirketi bulunduğunu ifade ederek şunları kaydetti:
“Biz farklı olarak, ağırlık, hacim ve elektrik güç ihtiyacı açısından kuantum teknolojisini minimize edip ticari olarak daha düşük maliyetle uzaya gönderilebilir hale getiriyoruz. Uzun vadede bir ağ kurarak kuantum interneti gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Küresel kuantum interneti kurabilmenin yolu küp uydu teknolojisini kullanmak. Starlink projesinin kuantum versiyonunu yapmaya çalışıyoruz. Kuantum internetin kurulabilmesi için gerekli teknolojileri geliştirip ticarileştiriyoruz.”
Uzay tabanlı kuantum bellek geliştirdiklerini ifade eden Durak, “Bunu da yine bir fırlatmayla taçlandırmak istiyoruz. AR-GE sürecinin sonunda QubitCore gibi ticari bir ürün haline getirmeyi hedefliyoruz.” diye konuştu.
Mini uydular “CubeSat”
Küp teknolojisi, standart olarak 1 kilogramdan az 10 santimetrelik kenar uzunluğuna göre tasarlanan “CubeSat” adı verilen minyatür uydu modeli. Geleneksel devasa uyduların aksine, bu teknoloji lego parçaları gibi birbirine eklenebilen modüler bir yapıda; böylece sadece bir adet küp fırlatabileceği gibi birkaç küpü birleştirerek daha gelişmiş cihazlar da oluşturabiliyor. Küçük boyutları ve standart yapıları sayesinde büyük roketlerin içindeki boş kalan küçük alanlara sığdırılarak çok daha düşük maliyetlerle uzaya gönderiliyor.
Hollanda’nın Devlet Araştırma Enstitüsü ile iş birliklerine değinen Durak, “Farklı araştırma enstitüleri erişilebilir görüyorlar ve bu teknolojiyi bizden satın alıyorlar. Kendi görev yüklerini, kuantum işlerini geliştirip fırlatıyorlar. Bundan sonra yine uzaya faydalı yük fırlatma hedeflerimiz var ama biz kendimizi sürekli uydu fırlatan bir firma değil, uydu fırlattıran ve bunun için kuantum modüllerini sağlayan firma konumunda görüyoruz.” ifadelerini kullandı.
Durak, geçen ay uzaya fırlatılan QubitCore’un 30 farklı alt modülden oluştuğunu belirterek şunları aktardı:
“QubitCore’da 8 tane tek foton detektörü var. Normalde bir tek foton detektörü oldukça büyük bir modüldür ve ağırlığı 1 kilogramın üzerindedir. Bizim toplam modülümüz o ağırlıkta. Her bir dedektörü başparmak boyutlarına indirdik. Minyatürize edip modüler yapıda birçok modülü birleştirip uzaya gönderdik ve şu an tamamını test ediyoruz. Fırlatmayı maliyet etkin hale getirmedikçe kuantum internet gerçekleşmez. Ticari örneklere odaklandığımızda teknolojimizle dünya genelinde bu alanda öne çıkıyoruz.”
NATO ile iş birliği
Durak, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı başta olmak üzere bazı savunma firmalarıyla iş birliği gerçekleştirdiklerini belirterek, NATO’nun da kuantum teknolojisine ilgi gösterdiğini ve derin teknolojiler için DIANA isimli bir program başlattığını söyledi.
Türkiye’de kuantum teknolojilerine yönelik ilginin arttığını vurgulayan Durak, savunma, telekomünikasyon, enerji ve finans gibi farklı sektörlere yönelik çözümler geliştirdiklerini ifade etti.
Durak NATO etkinliği kapsamında dronlarla kuantum haberleşme demosu gerçekleştirdiklerini aktararak, “Dronlarla dolanıklık dağıtımı yaptık. Bu kapsamda sürü dronlarla sahada kullanılabilecek bir teknoloji geliştirmeye odaklanıyoruz. Dronların kullanımında kesintisiz haberleşme gerekiyor. Haberleşme kesildiğinde dron kontrolden çıkabiliyor. Bunu engellemek için şu anda fiber çözümler kullanılıyor ancak bu ideal bir yöntem değil. Kuantum haberleşme ile bu sorunu aşmak mümkün. Savunma alanında yürüttüğümüz kuantum LİDAR projesi de bu ihtiyaca çözüm sunuyor.” dedi.
Kaynak: Anadolu Ajansı, NASA