ETH Zürih Enstitüsünden Răzvan-Gabriel Popa’nın öncülüğünde, Yunanistan’daki Methana Volkanı üzerinde yapılan uluslararası bir araştırma, volkanların magma biriktirebildiğini ve uygun koşullarda tekrar patlayabileceğini öne sürdü. 22 Mart 2026’da Science Advances dergisindeki araştırma, volkanik kayalardaki zirkon kristalleri üzerinden magma hareketlerini analiz etti. Analize göre uzun süre “ölü” sanılan sistemler uygun koşullarda yeniden aktif hale gelebilir.
Volkanologlar, patlamalardaki uzun aranın suya doymuş magmadan kaynaklanabileceğini ileri sürüyor. Yerin derinliklerinde yüksek basınçta, su magmanın erimiş halde kalmasına yardımcı olur. Ancak magma yükseldikçe ve basınç azaldıkça su, kabarcıklar oluşturarak ayrılmaya başlar. Su buharı kaçtıkça magma kristalleşmeye ve katılaşmaya başlar. Sonunda o kadar viskoz (akışkanlığı düşük) hale gelir ki, artık yükselemeyip yüzeye ulaşamadan durur ve patlamaz.
Kaliforniya Üniversitesi, Davis’te jeokimyacı Kari Cooper’a göre bu magma davranışı, volkanların neden belirli zamanlarda patladığını açıklamaya yardımcı olabilir. Cooper, Dünya kabuğuna giren magmaların çoğunun patlamadığını düşünüyor. Bu nedenle, eğer başka volkanlarda da benzer bir süreç işliyorsa, bir volkanın patlayıp patlamayacağını büyük ölçüde magmadaki su miktarının belirlediği fikrini güçlendiriyor.
100 bin yıllık uyuyan volkan Methana
Yunanistan’daki Methana Volkanı, 100 bin yıldan fazla bir süre boyunca uykudaydı. Araştırmada incelenen küçük zirkon kristalleri, patlamalar arasında magmanın sessizce oluştuğunu gösteriyor. Ölü olduğu düşünülen bazı volkanların aslında ölü olmayabileceğini gösteriyor.
Răzvan-Gabriel Popa ve meslektaşları, Atina yakınlarındaki Methana Volkanı’nın tarihini incelerken yerin altında sanılandan daha fazla magma hareketi olabileceğini ortaya koydu. Bin 250’den fazla kaya örneğindeki zirkon kristallerini ve volkanik kaya örneklerini inceleyen araştırmacılar, Methana’nın patlamalarına ait 700 bin yıllık bir zaman çizelgesi oluşturdu.
Türkiye’deki volkanlar da uyanabilir mi?
Araştırmada, Methana’nın iki büyük patlama dönemi yaşadığı belirtildi. İlki yaklaşık 280 bin yıl önce sona erdi, ikincisi ise yaklaşık 168 bin yıl önce başladı. Ancak bu iki dönem arasındaki durgunlukta yüksek miktarda zirkon kristali bulunması, volkanın sönmüş olarak görülse de yer altında aktif olabileceğini gösteriyor.
Methana araştırmasından elde edilen bulgular, Türkiye’deki volkanik risklerin yeniden değerlendirilmesi açısından da önem taşıyor. Özellikle ülkemizin en genç volkanlarından Hasandağı, Nemrut ve Tendürek gibi sistemler üzerinde yapılan güncel çalışmalar, bu dağların altındaki magma odalarının hala sıcak olduğunu ve aktifliğini tamamen yitirmediğini gösteriyor. Bu bağlamda, Anadolu’daki volkanik yapıların da on binlerce yıldır sessiz olması “sönmüş” oldukları anlamına gelmeyebilir.
Kaynak: Science News, Science Advances