Kuantum artık yalnızca fizikçilerin konusu değil. Güvenliğin, sanayi politikasının ve teknolojik egemenliğin yeni cephesi. Dünya bu alanda hızla mevzi kazanırken, Türkiye’nin de kendi “Kuantum Vatanını” kuracak ve koruyacak stratejik aklı üretmesi gerekiyor.
Kuantum, çağımızın yorgun kelimelerinden. Biraz gizem, biraz bilimsellik katmak için bazen de “neden olmasın” diye olur olmaz her yere eklenir. Dalga fonksiyonunda sabit aramaya, sonsuz kuyu potansiyellerinde yolunu bulmaya ihtiyaç bile gerek yok.
Elektromanyetik çağ solarken, kuantum artık sadece laboratuvarların, kuramcıların değil devletlerin, güvenlik kurumlarının, savunma sanayilerinin ve karar vericilerin de hazır olması gereken bir çağın adı…
OECD’ye göre Kasım 2025 itibarıyla 18 OECD üyesi ülke ile Avrupa Birliği özel kuantum stratejileri benimsemiş durumda. [1] OECD-EPO (Education Policy Outlook) çalışmasına göre kuantumla ilgili uluslararası patent aileleri 2005-2024 arasında yedi kattan fazla arttı ve 2014’ten sonra yıllık bileşik büyüme yüzde 20’ye ulaştı. OECD raporunda aktarılan tahmine göre, 2013’ten bu yana dünya genelinde kuantum bilim ve teknolojilerine açıklanan kamu desteği yaklaşık 55,7 milyar dolara çıktı. [2]
Data & Policy’de 2026’da yayımlanan ve 24 ülkeden 55 resmi kuantum politika belgesini inceleyen çalışma, ulusal anlatıların ağırlıkla teknolojik liderlik, güvenlik ve ekonomik refah etrafında kurulduğunu gösteriyor. [3] 2025’te yayımlanan başka bir çalışma kuantum yönetişiminde (governance) standartların artık güvenlik, inovasyon ve uluslararası uyumun merkezine yerleştiğini savunuyor. [4]
Avrupa Komisyonu, 2025’te kabul ettiği “Quantum Europe Strategy” ile Avrupa’yı 2030’a kadar kuantumda küresel lider konumuna taşımayı hedefliyor. [5] Komisyonun 2026’da kabul etmeyi planladığı “Quantum Act”, araştırma ve inovasyonu güçlendirmeyi, sanayi kapasitesini ölçeklemeyi, tedarik zinciri dayanıklılığı ile yönetişimi pekiştirmeyi amaçlıyor. [6]
ABD NIST (National Institute of Standards & Technology), 2024’te ilk üç nihai post-kuantum şifreleme standardını yayımladı ve kurumları yeni standartlara mümkün olan en kısa sürede geçmeye çağırdı. [7] İngiltere Nisan 20 26 başında Londra’da 13 ülkenin katıldığı “Quantum Development Group” toplantısına ev sahipliği yaptı. [8] Çin, 2026’da açıkladığı yeni beş yıllık planında kuantum bilişimi geleceğin temel stratejik teknolojileri arasına yazdı. [9]
Geç kalma lüksü yok!
“Kuantum Vatanı” kavramı, süslü bir benzetme, hamaset çağrısı ya da bir slogan değil. Bir ülkenin verisini, şifrelemesini, ölçüm altyapısını, kritik donanım bilgisini, insan kaynağını, kamu alım aklını ve standart koyma kapasitesini birlikte koruyabildiği stratejik alanın adı. Toprağın sınırı nasıl güvenlik meselesiyse, yarının hesaplama ve iletişim altyapısı da öyle bir güvenlik meselesi.
Üstelik bugünün bağımlılık biçimleri eski bağımlılıklar gibi değil. Petrol krizleri gibi kapıya dayanmıyorlar. Ancak standartlar dışarıda yazıldığında, sertifikasyon dışarıda verildiğinde, kritik bileşenler ithal edildiğinde ve güvenlik protokolünü başkaları belirlediğinde, ülke yavaş yavaş başka bir ekosistemin uzantısına dönüşüyor.
Kuantumda geride kalmak, yalnızca yeni çıkan modeli almak yerine “eski model de iş görüyor” demek gibi değil. Yeni bir güvenlik katmanını, yeni bir sanayi zincirini ve yeni bir kural setini de ithal etmek zorunda kalmak anlamına geliyor.
Kuantum bağımsızlık savaşı
Türkiye açısından tablo bütünüyle boş değil. Resmi strateji belgelerinde kuantum artık görünür. 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi’nde Ulusal Kuantum Enstitüsü’nün Türkiye’deki kuantum araştırma ve teknoloji geliştirme çalışmalarını koordine edeceği, ayrıca ilk yerli kuantum bilgisayarı QuanT’ın TOBB ETÜ (Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi) tarafından devreye alındığı belirtiliyor. [10]
HIT-30 programı altında açık çağrılar arasında HIT-Quantum yer alıyor ve program kapsamında 2030’a kadar yüksek teknoloji yatırımları için toplam 30 milyar dolarlık destek planlanıyor. [11]
TOBB ETÜ, QuanT’ı 21 Kasım 2024’te “Türkiye’nin ilk kuantum bilgisayarı” olarak tanıttı. [12] TÜBİTAK BİLGEM UEKAE bünyesinde 2023 başında kurulan Kuantum Teknolojileri Bölümü de devletin alanın kurumsallaşmaya başladığını gösteriyor. [13] TÜBİTAK’ın QuantERA 2025 çağrısı ve TEKNOFEST Kuantum Teknolojileri Yarışması da araştırma ve insan kaynağı tarafında hareketliliğin arttığını ortaya koyuyor. [14][15]
Bunlar küçümsenecek, yok sayılacak gelişmeler değil. Ancak işaretler tek başına strateji kurmaz, devlet aklı oluşturmaz. Laboratuvarlar, projeler, çağrılar, makaleler ve açılışlar ekosistem kurmaya yetmez. Türkiye’nin, dağınık niyetlerin üzerinde yükselecek ve yön sağlayacak net bir kuantum mimarisine ihtiyacı var; kamuya açık, öncelikleri belirlenmiş, kurumlar arası rol dağılımı tanımlanmış bir stratejik çerçeveye.
Kim koordinasyon yapacak? Hangi kritik altyapılar için kuantum geçiş takvimi hazırlanacak? Hangi üniversiteler hangi niş alanlarda derinleşecek? Kamu alımları yerli kuantum ekosistemini nasıl büyütecek? Metroloji, haberleşme, kuantum güvenliği, sensörler ve donanım tarafında hangi yetenekler önceliklendirilecek? Savunma ile sivil kullanım arasında hangi köprüler kurulacak? Hangi riskler içeride tutulacak, hangi ortaklıklar dışarıda kurulacak?
Kuantum yarışı yalnızca yatırım, cihaz ve altyapı yarışı değil. Bu alanın görünmeyen ama belirleyici katmanı, kuramsal ve temel bilimsel birikimi. Kuantum hata düzeltme, algoritma geliştirme, kuantum bilgi kuramı, fotonik, süperiletken kübit fiziği ve hassas ölçüm bilimi gibi başlıklarda derinleşmeyen bir ülke, eninde sonunda başkasının geliştirdiği donanımın kullanıcısına dönüşür.
Türkiye kendi kuantum mimarisini kurmak istiyorsa, yalnızca cihaz ve çağrı üretmekle yetinemez. O cihazları anlamlandıracak, geliştirecek ve yerelleştirecek kuramsal katmanı da aynı kararlılıkla beslemek zorunda.
Dünya kuantumu artık bilim haberi gibi değil, devlet dosyası gibi okuyor. Avrupa yasa hazırlıyor. ABD standart kuruyor. İngiltere ittifak topluyor. Çin planını yazıyor. Türkiye’nin de bu başlığa yalnızca ilgi duyan değil, taraf olan bir ülke olarak girmesi gerekiyor.
Soru: “Kuantum bilgisayarımız var mı, yok mu” değil; “Kuantum çağında bağımlı mı olacağız, kurucu mu?”
Türkiye artık kuantumu uzaktan izleyen, gelişmeleri çevirip aktaran, başkalarının kurduğu oyuna sonradan dahil olmaya çalışan bir ülke olmamalı.
Ya standartların, güvenlik mimarisinin ve sanayi zincirlerinin kurulduğu masada oturur, ya da o masada alınan kararların uygulayıcısına dönüşür.
Ya kendi Kuantum Vatanını kurar, ya da başkalarının kurduğu sistemlerin kiracısı olur.
Kuantumda geç kalmanın faturası yalnızca ithalat değildir. Güvenlik açığıdır. Lisans bağımlılığıdır. Stratejik edilgenliktir.
Kuantum çağında seyirci kalmanın bedeli teslimiyettir.
Yazar: Oğuz Eser
Kaynaklar:
- https://www.oecd.org/en/publications/an-overview-of-national-strategies-and-policies-for-quantum-technologies_5e55e7ab-en/full-report/component-4.html
- https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2025/12/mapping-the-global-quantum-ecosystem_47891dd2/20251217-0001.pdf
- https://www.cambridge.org/core/services/aop-cambridge-core/content/view/EE949796E03C0ED9813064ABA17F1CEC/S2632324925100473a.pdf/how_nations_narrate_quantum_policy_a_topic_modeling_approach_to_national_quantum_strategies.pdf
- https://www.science.org/doi/abs/10.1126/science.adw0018
- https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/quantum
- https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-new-plan-for-europe-s-sustainable-prosperity-and-competitiveness/file-quantum-act
- https://www.nist.gov/news-events/news/2024/08/nist-releases-first-3-finalized-post-quantum-encryption-standards
- https://www.gov.uk/government/news/leading-quantum-nations-to-boost-cooperation-following-uk-summit
- https://english.www.gov.cn/2026special/2026npcandcpcc/202603/05/content_WS69a8eea9c6d00ca5f9a09891.html
- https://hit30.sanayi.gov.tr/
- https://www.etu.edu.tr/tr/haber/turkiye-nin-ilk-kuantum-bilgisayari-quant-tanitim-toreni-gerceklestirildi
- https://bilgem.tubitak.gov.tr/kuantum-teknolojileri/
- https://tubitak.gov.tr/en/announcement/quantera-call-2025-launched
- https://tubitak.gov.tr/tr/yarismalar/kuantum-teknolojileri-yarismasi