Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan araştırmada, Peru’nun güneyindeki Jauranga arkeolojik alanında bulunan iki bebeğin iskelet kalıntıları incelendi. Bebeklerden birinin kafatasında alnın ortasında tek bir göz yuvası bulunuyordu. Antik DNA analizleri, bebeğin 13. kromozomunun fazladan bir kopyasına sahip olduğunu, yani trizomi 13 olarak bilinen genetik rahatsızlığı taşıdığını gösterdi.
İnsan vücudundaki kromozomlar normalde çiftler halinde bulunuyor. Ancak trizomi durumunda belirli bir kromozomun iki yerine üç kopyası bulunuyor. Araştırmacılar, yaklaşık 1600 yıllık bebeğin 13. kromozomunda ortaya çıkan bu fazladan kopyanın, yüz ve beyin gelişimini ciddi biçimde etkileyen siklopinin muhtemel nedeni olduğunu belirledi.
Siklopi, gelişmekte olan beynin iki ayrı yarıya tam olarak ayrılamadığı holoprozensefali adlı gelişim bozukluğunun en ağır biçimlerinden biri olarak biliniyor. Rahatsızlık yüzün orta hattındaki yapıların gelişimini de etkileyebiliyor ve bazı vakalarda alnın ortasında tek bir göz yuvasının oluşmasına yol açabiliyor. Yaklaşık her 100 bin doğumdan birinde görülen siklopi, çoğunlukla doğumdan önce ya da doğumdan kısa süre sonra ölümle sonuçlanıyor.
Araştırmacılar, Peru’nun güneyindeki Palpa Vadisi’nde bulunan ve yaklaşık MS 325-440 yıllarına tarihlenen Orta Nasca dönemine ait bir mezarı inceledi. Mezarın içinde aynı seramik kap içerisine üst üste yerleştirilmiş iki bebeğin iskeleti bulundu. JA13A ve JA13B olarak adlandırılan iki bebeğin de kız olduğu tespit edildi.
Genetik incelemeler, aynı kap içinde gömülmelerine rağmen iki bebeğin anne tarafından akraba olmadığını gösterdi. Mitokondriyal DNA analizinde JA13A’nın D1, JA13B’nin ise C1 haplogrubuna ait olduğu belirlendi.
Fazladan 13. kromozom tespit edildi
İskeletler arasında en dikkat çekici farklılık JA13A’da görüldü. Bebeğin kafatası normalden küçüktü ve alnının ortasında tek bir göz yuvası bulunuyordu. Burun kemikleri ve burun boşluğuna ait bazı yapılar gelişmemiş, üst çene kemiği ise normal şekilde iki bölüme ayrılmamıştı. Optik sinirlerin geçtiği kemik açıklıklarının da tek bir açıklık halinde birleştiği görüldü. Omurga ve kürek kemiklerinde de gelişimsel farklılıklar tespit edildi.
Araştırmacılar daha sonra antik DNA örneklerini kullanarak bebeğin kromozomlarını inceledi. Üç farklı analiz yöntemi de JA13A’da 13. kromozomun fazladan bir kopyasının bulunduğunu gösterdi. Böylece bebeğin trizomi 13 taşıdığı ve siklopinin büyük olasılıkla bu kromozomal farklılıkla ilişkili olduğu belirlendi.
Trizomi 13, günümüzde Patau sendromu olarak da biliniyor ve beyin, kalp, yüz ve diğer organların gelişiminde ciddi problemlere yol açabiliyor. Araştırmaya göre trizomi 13, ağır holoprozensefali vakalarının önemli kromozomal nedenlerinden biri ve vakaların yaklaşık yüzde 17 ila 39’uyla ilişkilendiriliyor.
Bebeğin ne kadar süre yaşadığı ise kesin olarak belirlenemedi. Diş gelişimi doğumdan sonraki yaklaşık 2 ila 4 aylık bir döneme işaret ederken, uzun kemiklerin gelişimi yaklaşık 36 ila 40 haftalık gebelik dönemine karşılık geldi. Araştırmacılar, trizomi 13 ve ciddi gelişim bozukluğunun normal büyüme sürecini değiştirmiş olabileceğini belirterek bebeğin doğumdan sonra yaşayıp yaşamadığı konusunda kesin bir sonuca ulaşılamayacağını vurguladı.
Araştırmanın dikkat çekici bir diğer bulgusu ise bebeğin gömülme biçimi oldu. Ciddi doğumsal farklılıklarına rağmen JA13A’nın diğer Nasca çocuklarından farklı bir cenaze uygulamasına tabi tutulduğuna dair bir bulguya rastlanmadı.
Nasca toplumunda bebeklerin ve 6 yaşından küçük çocukların seramik kapların içine gömülmesi yaygın bir uygulamaydı. Palpa bölgesinde belgelenen Nasca mezarlarının yaklaşık dörtte birinde bu yöntemin kullanıldığı ve özellikle küçük çocukların bu şekilde gömüldüğü biliniyor. JA13A’nın da aynı gelenek kapsamında gömülmesi, fiziksel farklılığının ölümünden sonra farklı bir cenaze uygulamasına yol açmadığını gösteriyor. Ancak araştırmacılar bu bulgunun, bebeğin yaşamı sırasında toplum tarafından nasıl görüldüğü veya nasıl bir bakım aldığı konusunda tek başına bilgi vermediğinin altını çiziyor.
Yapılan araştırma, antik DNA incelemelerinin geçmiş toplumların kökenlerini belirlemekle beraber, binlerce yıl önce yaşamış bireylerde görülen nadir hastalıkların genetik nedenlerini anlamak için de kullanılabileceğini gösteriyor. Araştırmacılara göre genetik verilerin iskelet ve arkeolojik bulgularla birlikte değerlendirilmesi, geçmişteki biyolojik farklılıkların daha ayrıntılı biçimde incelenmesine imkan sağlayabilir.
Kaynak: PNAS

