ABD’nin kuzeydoğusunda yaşayan 28 yaşındaki Karl adlı bir erkek, iki yıl önce beynindeki arteriovenöz malformasyon nedeniyle sağ temporal lobunun bir bölümünün alınmasının ardından nadir bir palinopsi türü geliştirdi. Sabah ilk gördüğü yüz, özellikle de kedisi Luna’nın yüzü, o gün karşılaştığı insanların yüzlerinde kedinin badem şeklindeki göz çukurları, iri göz bebekleri ve çizgileri olarak beliriyor. Aksıne, Karl güne kedisini değil de bir insan yüzünü görerek başlarsa, o kişinin göz bebeklerini ve göz şeklini gün boyunca diğer insanların yüzlerinde, hatta kedisinin yüzünde görebiliyor.
Doktorlar, Karl’ın palinopsinin bir türüne sahip olduğunu belirtti. Palinopsi, bir nesne veya görsel uyaran görüş alanından çıktıktan sonra bile o görüntünün kalıcı olarak görülmeye devam etmesi veya tekrar ortaya çıkması durumuna deniyor. Göz sağlığından ziyade beynin görme sinyallerini işleme biçimindeki aksaklıklardan kaynaklanan nörolojik bir belirti. Karl’ın palinopsisi yüz bozulmalarına yol açıyor; bu duruma prosopometamorfopsi (PMO) deniyor.
Karl’ın deneyimleri Cortex dergisinde yayımlanan bir vaka raporuyla belgelendi.
Bellek, yüz algısını yeniden şekillendiriyor
Karl’ın tekrarlayan palinopsisi, iki yıl önce arteriovenöz malformasyon (arterler ile toplardamarlar arasındaki, tedavi edilmezse beyin kanamasına yol açabilen karışık damar yumağı) nedeniyle sağ temporal lobunun bir bölümünün alınmasıyla başladı. Sağ temporal lob, yüz işlemede kritik bir rol oynuyor.
Makalenin baş yazarı, Dartmouth’ta psikoloji ve beyin bilimleri profesörü, bölüm başkanı ve Sosyal Algı Laboratuvarı’nın baş araştırmacısı Brad Duchaine, “Karl’ın kedisinin özelliklerini insan yüzlerinde görmesi ve bunun tersi, bireysel özelliklerin bellekten çekilip devam eden algımızı etkileyebileceğini gösteriyor.” şeklinde açıklama yaptı.
Duchaine, Karl’ın deneyimini öğrenince 1986’da yine Cortex’te yayımlanan bir çalışmayı hatırladı. Bu çalışmada otobüste yolculuk eden bir kadın, bir yolcunun kucağında bir kaniş (köpek ırkı) görmüş ve ardından otobüsteki her yolcunun yüzünde kanişin yüzünü görmüştü. Kadın dokuz ay önce felç geçirmişti. Öte yandan, Karl’da ise yüzün tamamı değil, yalnızca yüzün bileşenleri gördüğü yüzlere aktarılıyor.
Yapay zekayla görselleştirildi
Duchaine, Karl’ın neler yaşadığını görsel olarak anlatabilmek için çizgilerle bir taslak hazırladı ve bunu daha fotogerçekçi hale getirmesi için bir büyük dil modeline verdi. Ardından görseli Karl’la paylaştı ve ikisi, rapora eklenen bir dizi görseli birlikte, karşılıklı değişiklikler yaparak geliştirdi.
Duchaine, bu konu hakkında, “Kişinin ne yaşadığını biliyorsanız, onun başa çıkmaya çalıştığı sorunu çok daha iyi araştırabilir ve bunu kontrol etmenin yollarını bulmaya çalışabilirsiniz. Artık hasta da bu görselleri oluşturma sürecine katılabiliyor.” dedi.
Araştırma ekibi gelecekte Karl’la çalışmayı sürdürmeyi planlıyor.
Duchaine’in laboratuvarı PMO’yu inceliyor ve yüz bozulması yaşayan 250’den fazla kişiyle iletişime geçtiler. Duchaine, laboratuvarının, aslında yalnızca görsel sorunlar yaşarken psikiyatrik bir sorunları olduğu söylenen ve antipsikotik ilaç kullanmaya başlatılan kişilerin de bildiride bulunduğunu belirtiyor.
Kaynak: Cortex