Chicago ve Columbia üniversitelerinden araştırmacılar doğum sırasının ileriki yaşlardaki hastalık riskleri ile bağlantılı olabildiğini gözlemledi. Nature Health dergisinde yayınlanan araştırmada, 2003-2024 yılları arasında ABD’deki 10 milyondan fazla kişinin sağlık verileri incelendi. Analiz edilen 569 hastalık kategorisinden 150’sinde doğum sırasıyla anlamlı bir ilişki görüldü. Verilere göre ilk çocuklarda otizm, DEHB, depresyon, kaygı ve alerji daha sık görülüyor. İkinci çocuklarda ise madde bağımlılığı, migren, mide rahatsızlıkları ve zona teşhis oranları daha yüksek çıkıyor.
Araştırmacılar, 5 milyondan fazla iki çocuklu aileyi kapsayan bir sağlık veri tabanını inceledi. 2003 ile 2024 yılları arasındaki yirmi yıllık süreci kapsayan kayıtlar üzerinden 569 farklı hastalık kategorisi tarandı. Çalışmada, doğum sırasının bireylerin uzun vadeli sağlık riskleri üzerindeki etkileri analiz edildi.
Araştırmada, iki analiz yöntemi kullanıldı. İlk yöntemde, dış faktörlerin sonuçlar üzerindeki etkisini azaltmak için farklı ailelerden gelen 1,6 milyon çocuk birbiriyle eşleştirildi. Aileler arası karşılaştırma modelinde çocuklar, cinsiyet, doğum yılı, yaşanılan bölge ve ebeveyn yaşı gibi kriterlere göre gruplandırıldı.
İkinci yöntemde aynı evde büyüyen öz kardeşler doğrudan birbiriyle karşılaştırıldı. Bu aile içi karşılaştırma yaklaşımı, genetik yapı ve ev ortamı gibi ortak özelliklerin kontrol edilmesini sağladı. Analizler, taranan hastalıkların 150 tanesinin doğum sırasıyla bağlantılı olduğunu gösteriyor.
İkinci doğan çocuklarda alerji riski daha az
Araştırmaya göre, ilk doğan çocuklarda, sinir sisteminin gelişimiyle ilgili olan nörogelişimsel bozukluklar daha sık görülüyor. İlk doğan çocuklarda otizm, DEHB (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) ve çeşitli kaygı bozuklukları teşhisleri görülüyor. Ayrıca ilk çocukların, astım ve gıda alerjisi gibi bağışıklık sistemine bağlı hastalıklara daha yatkın olduğu gözlemleniyor.
İkinci doğan çocuklarda madde bağımlılığı, migren ve mide rahatsızlıklarına daha yaygın rastlanıyor. Enfeksiyon kaynaklı hastalıklar ve bazı eklem sorunları ikinci doğan çocuklarda daha yüksek oranlarda görülüyor.
Araştırmacılar sonuçlar hakkında birkaç noktaya dikkat çekiyor. İlk çocukların daha sıkı ebeveyn gözetimi altında büyümesi, nörogelişimsel sorunların daha erken teşhis edilmesini kolaylaştırıyor. İkinci çocukların büyük kardeşleri aracılığıyla mikroplara erken yaşta maruz kalması, bağışıklık sistemlerini güçlendirerek alerji riskini azaltıyor. Sosyal faktörler ise ikinci çocukların madde kullanımı gibi davranışsal risklere daha erken maruz kalmasına yol açıyor.
Araştırmacılar, büyük veri gruplarında bir ilişki görülse de bireysel risk farklarının küçük kaldığını vurguluyor. Risk oranlarındaki değişim yüzde 10 civarında olduğundan, bulgular tek bir çocuk için kesin hastalık nedeni sayılmıyor. Doğum sırası doğrudan bir sebep olmaktan çok, doktorların hastalık risklerini tahmin etmesinde ve tarama önceliklerini belirlemesinde yardımcı araç niteliği taşıyor. Veriler, aile danışmanlığı ve halk sağlığı stratejileri için yeni bir rehber sunuyor.
Kaynak: Nature Health