Artemis II astronotları, Ay yolculuğunun yarısını tamamladı. Mürettebat, Apollo astronotlarından bile daha derin uzaya ilerleyerek tarihi bir Ay çevresi uçuşuna hazırlanıyor.
Üç Amerikalı ve bir Kanadalı astronot, bugün TSİ akşam 20.00 civarından itibaren 6 saat sürecek geçişte Ay’ın Dünya’dan görünmeyen karanlık yüzünü (Güney Kutbu) fotoğraflayarak etrafında hızla dönecek. Yani, Artemis II görevi nihai hedefine bugün ulaşacak.
Öte yandan, tarihi yolculukta bir sorun var; tuvalet iki kez arızalandı ve tamir edildi. Son arızadan sonra, Orion kapsülünün tuvaleti tamir edilene kadar, Görev Kontrol Merkezi astronotlara yedek idrar toplama torbalarını çıkarmaları talimatını verdi.
Geçtiğimiz hafta Çarşamba günü (TSİ perşembe gece yarısı) gerçekleşen fırlatmanın ilk saatlerinden bu yana tuvalet düzensiz çalışıyor. Artemis II’de kullanılan tuvaletin bir versiyonu birkaç yıl önce Uluslararası Uzay İstasyonu’nda test edilmişti. Yine de uzay araçlarında tuvalet teknolojisi çok yeni.
Tıkanma ve koku sorunu
Fırlatmadan kısa süre sonra yaşanan ilk tuvalet arızasında, idrar toplama sistemini çalıştıran fanın devreye girmediği fark edildi. İlk başta teknik bir arıza sanılsa da, sorunun pompayı başlatmak için yeterli suyun sisteme eklenmemesinden kaynaklandığı anlaşıldı ve astronot Christina Koch tarafından çözüldü.
Daha ciddi olan sorun, atık su tankının dışarı tahliyesi sırasında yaşandı. Görevin 3’üncü gününde, tahliye borusunda buzlanma nedeniyle bir tıkanıklık oluştuğundan şüphelenildi. Sorun nedeniyle idrar toplama sistemi geçici olarak devre dışı kaldı. Görev kontrol merkezi, astronotlara idrar için yedek torbaları kullanmalarını söyledi. Sorun, uzay aracının güneşe doğru döndürülerek boruların ısıtılması ve buzun eritilmesiyle giderildi.
Mürettebat bir ara “hijyen bölmesinden” gelen bir yanık kokusu bildirdi ancak bunun sistemdeki turuncu izolasyon malzemesinden kaynaklandığı ve ciddi bir tehlike arz etmediği açıklandı.
Görev yönetim ekibi başkanı John Honeycutt, astronotların tuvalet arızasına karşı önceden eğitim aldığını hatırlattı. Zaten ilk arızada da tuvaletin, mürettebatın tek kadın üyesi Christina Koch tarafından tamir edildiği açıklanmıştı.
İlk kez insanlı Ay görevinde tuvalet var
Ay çevresine giden (derin uzay) bir kapsülde ilk kez modern, vakumlu ve mahremiyet sunan gerçek bir tuvalet bulunuyor. Orion’daki tuvalet sistemi NASA’ya ve paydaşlarına 23 milyon dolara mal oldu.
Apollo görevlerinde (1960-70’ler) bir tuvalet ünitesi yoktu. İlk insanlı Ay görevlerinde astronotlar idrar için bir hortum/torba sistemi, katı atık için ise arkası yapışkanlı plastik torbalar kullanıyordu. Bu işlem hem çok zahmetliydi hem de kabin içinde kötü kokulara ve bazen sızıntılara neden oluyordu.
Bununla birlikte, uzay mekikleri ve Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) onlarca yıldır tuvalet sistemlerine sahip. Ancak Orion’daki sistem, ISS’dekine göre yüzde 65 daha küçük ve yüzde 40 daha hafif olacak şekilde özel olarak tasarlandı.
Ayrıca Gemini ve Mercury gibi daha kısa süreli görevlerde de astronotlar genellikle özel bezler ve basit toplama torbaları kullandı.
NASA, ilk gerçek tuvalet sistemlerini 1970’lerde Skylab istasyonunda ve 1980’lerde uzay mekiklerinde kullanmaya başladı. Bu sistemler vakumla atıkları topluyordu.
Artemis II hakkında
NASA’nın Apollo programından sonra yeniden Ay yolculaklarına başladığı Artemis programının ikinci fırlatması Artemis II ile gerçekleşiyor. Artemis II mürettebatını taşıyan Orion uzay aracı, TSİ 1 Nisan Çarşamba’yı 2 Nisan Perşembe’ye bağlayan gece 1.35’te Florida’daki Kennedy Uzay Merkezi’nden fırlatıldı. Orion, devasa SLS roketiyle uzaya gönderildi.
Mürettebat Kanada Uzay Ajansı’ndan (CSA) astronot Jeremy Hansen, NASA’dan Victor Glover (pilot), Reid Wiseman (görev komutanı) ve Christina Koch’tan (görev uzmanı) oluşuyor. Dört astronot, 1972’deki Apollo 17’nin üç kişilik mürettebatından bu yana dünyanın ilk ay astronotları. Koch ve Glover, sırasıyla aya giden ilk kadın ve ilk siyahi astronotlar.
Yaklaşık 10 gün sürmesi planlanan bu uçuşun temel amacı, insanları Ay yüzeyine taşıyacak olan bir sonraki Artemis IV (Artemis III iptal edildi) görevi öncesinde Orion uzay aracının yaşam destek, iletişim ve navigasyon sistemlerini derin uzay ortamında test etmek ve astronotların güvenliğini doğrulamak.
Pasifik Okyanusu’na 10 Nisan’da iniş yaparak sona erecek yaklaşık 10 günlük görevleri, NASA’nın sürdürülebilir bir ay üssü kurma yönündeki cesur planlarının ilk adımı. Uzay ajansı, 2028’de ayın güney kutbu yakınına iki astronotun iniş yapmasını hedefliyor.
Bugün Ay yüzeyine yaklaşık 7 bin kilometre yaklaşarak en yakın geçişini yapacak olan Artemis II mürettebatı, Ay’ın arkasında U dönüşü yapıp Dünya’ya dönecek. Orion aracıyla uzayda uçan mürettebat, Dünya’dan 252 bin milden (400 bin kilometre) fazla uzağa gidecek. Böylece Artemis II astronotları, Dünya’dan en uzak noktaya giden ilk insanlar olacak. Rekor en son Apollo 13’e aitti.
Kaynak: NASA, 2N News