80’li yaşlarındaki bazı kişiler, 20’li yaşlarındaki insanlar kadar keskin hafızaya sahip olabiliyor. Chicago Illinois (UIC), Northwestern ve Washington üniversitelerinin öncülüğündeki çalışmaya göre bunun nedeni yetişkin nörogenezi. Araştırmacılar, “süper yaşlılar” olarak tanımlanan bu kişilerin beyinlerinin, yaşıtlarına göre daha nöronal açıdan verimli olduğunu buldu.
Nörogenez (yeni beyin hücrelerinin büyümesi) tipik olarak yaşla birlikte yavaşlarken, süper yaşlılar hipokampusta sağlıklı yaşlı yetişkinlerin iki katı oranında yeni nöron üretir. Alzheimer hastalarında ise neredeyse hiç yeni nöron büyümesi görülmüyor; bu da hafızanın ‘dayanıklılık özelliğinin’ bilişsel gerilemeye karşı birincil savunma olduğunu gösteriyor.
Neuroscience News’te yer alan habere göre, UIC Tıp Fakültesi’nde profesör Orly Lazarov, “Bu, insan beyninin bilişi nasıl işlediğini, anıları nasıl oluşturduğunu ve nasıl yaşlandığını anlamada büyük bir ilerleme.” dedi.
Profesör Lazarov devamında, bazı beyinlerin neden diğerlerinden daha sağlıklı yaşlandığını belirlemenin öneminden bahsetti:
“Araştırmacıların sağlıklı yaşlanma, bilişsel dayanıklılık ve Alzheimer hastalığı ile ilgili demansın önlenmesi için tedaviler geliştirmesine yardımcı olabilir.”
Nöronlar tüm vücuttan sorumlu
Nöronlar (beyin hücreleri), neredeyse tüm işlevleri destekler. Bir ayak parmağınızı oynattığınızda veya bir parmağınızı şıklattığınızda, bir nöron beyninizden sinir sisteminize bir sinyal gönderir. 20. yüzyılın ikinci yarısında araştırmacılar, beynin hafıza merkezi hipokampus bölgesinde “yetişkin nörogenezi” olarak adlandırılan yeni nöronların yaşam boyunca oluşabileceğini belirledi.
İlk başta bilim insanları nörogenezi kemirgenlerde gözlemlediler ve diğer memelilerde görülüp görülmeyeceği konusunda şüpheciydiler. Daha sonra primatlarda yapılan çalışmalar, nörogenezi daha sağlıklı yaşlanan beyinlerle, özellikle daha güçlü hafıza oluşumu ve işlemesiyle ilişkilendirdi. Hakemli bilim dergisi Nature’da yayınlanan yeni çalışma, nörogenezin yetişkin insanlarda da meydana geldiğini doğruluyor.
Araştırmacılar beş farklı gruba göre ayrılan beyin örneklerini inceledi; sağlıklı genç yetişkinler, sağlıklı yaşlı yetişkinler, olağanüstü hafızaya sahip yaşlı yetişkinler (süper yaşlılar), hafif demanslı bireyler, Alzheimer teşhisi konmuş bireyler. Örneklerdeki süper yaşlı beyinleri, olağanüstü hafıza becerilerine sahip 80 yaş ve üzeri bağışçılardı. Süper yaşlılardan alınan beyin örnekleri Northwestern Üniversitesinden, diğer örnekler Washington Üniversitesinden sağlandı.
Araştırmacılar hipokampus bölgesinde gelişmekte olan nöronların üç aşamasını analiz etti; potansiyel olarak nöronlara dönüşebilecek kök hücreler, nöronluğa giden yolda ergen kök hücreleri olan nöroblastlar ve işlevsel olmaya henüz aday olan olgunlaşmamış nöronlar.
Lazarov, “Yetişkin nörogenezinin aşamalarını bir bebek, bir yeni yürümeye başlayan çocuk ve bir genç olarak düşünün. Bunların hepsi, hipokampusların yeni nöronlar geliştirdiğinin işaretleri.” dedi.
Sonuçlar, hipokampal nörogenezin yani hipokampusta yeni nöron oluşumunun gerçekten de sağlıklı insan yetişkinlerde meydana geldiğini gösterdi. Ayrıca, süper yaşlılar, diğer yaşlılardan daha fazla yeni nöron üretti.
Klinik öncesi bilişsel gerilemesi olan bireylerden (semptomlar ortaya çıkmadan önceki en erken bilişsel gerileme aşaması) alınan beyin örnekleri minimum düzeyde nörogenez sergiledi. Alzheimer teşhisi konanlar ise neredeyse hiç yeni nöron üretmedi.
Ayrıca araştırmacılar, yeni nöronların, beyinlerin bilişsel sağlığına bağlı olarak farklı epigenetik imzalar veya çevresel değişime yanıt verme planları olduğunu gözlemledi.
Makalenin baş yazarı, UIC’de Biyokimya ve Moleküler Genetik Bölümü Başkanı Dr. Jalees Rehman, nörogenez hakkında daha fazla bilgiye ulaşmanın, yaşlanan yetişkinlerde hafızayı ve bilişsel işlevi korumak için hedefe yönelik tedavilere bilgi sağlayabileceğini söyledi. Araştırmacılar, yaşlanmaya etki edebilecek diyet, egzersiz ve inflamasyon gibi çevresel ve yaşam tarzı faktörlerini inceleyecek.
Çalışmanın ilk yazarı Ahmed Disouky, “Çalışmanın kamuoyunu heyecanlandıran kısmı, yaşlanan beynin sabit olmadığını veya gerilemeye mahkum olmadığını göstermesi.” dedi.
Kaynak: Nature, 2N News