ABD’de yer alan Colossal Biosciences adlı şirket, 3 boyutlu yazıcıyla üretilmiş yapay yumurta kabuklarında tavuk yetiştirdiklerini ileri sürdü. Biyoteknoloji ve genetik mühendisliği alanlarında çalışmalarını sürdüren şirket; yünlü mamut, Tazmanya kaplanı, kurt, dodo, moa ve mavi antilop da dahil olmak üzere nesli tükenmiş birçok hayvanı yeniden dünyaya döndürmek için araştırmaları sürdürüyor.
Şirketin Dallas’taki merkezinde bilim insanları, yapay yumurta kabuklarının içinde tavuk yavruları geliştiriyor. Bu yavrular, şeffaf, 3D yazıcıyla üretilmiş plastik kapların içinde gelişiyor. Şirket “tamamen yapay yumurta” geliştirdiğini iddia etse de MIT Technology Review’de aktarılan haberde, “yapay yumurta kabuğu” ifadesinin daha doğru olabileceği belirtiliyor. Yumurta kabuğu yapısı, oval şekilli 3D baskılı bir kafes şeklinde ve iç yüzeyi, gerçek bir yumurta kabuğu gibi oksijen geçişine izin veren özel silikon bazlı zarla kaplı.
Projenin mimarı uzmanlar, yeni bırakılmış tavuk yumurtalarını alarak, içeriklerini dikkatlice bu yapay kabukların içine aktardıklarını belirtiyor. Yavrular gelişmeye devam ederken, kabukların üstündeki pencere araştırmacıların gözlem yapmasını sağlıyor.
Araştırmacılar, yapay yumurta kabuklarıyla şu ana kadar 26 civciv çıkardıklarını ve CEO’nun talebi doğrultusunda daha fazla civciv üretmeyi durdurduklarını belirtiyor.
Şirketin baş biyoloji sorumlusu Andrew Pask, “Onların yapay yumurtaların içinde hareket ettiklerini görmek inanılmazdı. Hayatı rahim dışında büyütebildiğinizi gerçekten hissediyorsunuz.” dedi.
Ulu kurtlar geri dönmüştü
Colossal, 2021 yılında soyu tükenmiş türleri geri getirmek için gen düzenleme ve üreme teknolojilerini kullanma planıyla kuruldu. Bu kapsamda mamut gibi türleri de yeniden canlandırmayı hedefliyor. Şirket geçtiğimiz yıl ulu kurtları geri getirmesiyle adından söz ettirdi. 10 bin yıl önce nesli tükendiği bilinen ulu kurtlara çok benzeyen üç yavru kurt yavrusu geliştirildi.
Yumurta teknolojisi ise, nesli tehlike altındaki kuş türlerinin korunmasına da yardımcı olabilir. Hatta, bir zamanlar Yeni Zelanda’da yaşamış, 3,6 metre boyundaki uçmayan dev moa kuşunu dünyaya geri getirme projesinde de rol oynayabilir. Moa kuşlarının yumurtalarının günümüzdeki tavuk yumurtalarından 80 kat daha büyük olduğu düşünülüyor.
Şirket, moa kuşu projesi için yeterince büyük olabilecek bir prototip 3D baskı yumurtanın fotoğrafını da paylaştı. Çalışanlar bu dev yapıya “salata kurutucu” lakabını taktı.
Moa kuşunu geri getirmenin kolay olmayacağı düşünülüyor. Çünkü bunun için bilim insanlarının eski moa kemiklerinden DNA verilerini incelemesi ve bir kuş türünün genomuna binlerce genetik değişiklik eklemesi gerekiyor.
Bazı bilim insanları ayrıca Colossal’ın yapay yumurta kabuğu konusunda fazla iddialı davrandığını düşünüyor. Şirket “ilk kez kabuksuz kuluçka sistemi” geliştirdiğini iddia ediyor ancak bazı araştırmacılar bunun uzun süredir üzerinde çalışılan yöntemlerin abartılı bir sunumu olduğunu söylüyor. Örneğin, Tsukuba Üniversitesinden Katsuya Obara’nın 2024’te şeffaf plastik film altında yumurtadan tavuk çıkardığı ileri sürülüyor. Aslında yapay kaplarda kuş geliştirme çalışmaları 1998 yılına kadar uzanıyor; Japon araştırmacılar bıldırcınlarla benzer bir başarı elde etmişti.
Colossal’ın katkısı olarak öne çıkabilecek yenilik, embriyoya daha fazla oksijen geçişi sağlayan özel zar olabilir. Önceki sistemlerde araştırmacıların gazı dışarıdan takviye etmesi gerekiyordu ve bu da bazı civcivlerin yumurtadan çıkamamasına yol açabiliyordu.
Keseliler için yapay rahim
Yapay yumurta kabuğu çalışması, Colossal’ın Dallas’taki “Exo Dev” ekibi tarafından yürütüldü. Araştırmacılar ayrıca keseli hayvanlardan başlayarak memeliler için yapay rahim geliştirmeye çalışıyor.
Araştırmacılar için yapay yumurta kabuğu görece daha kolay bir teknik adım. Çünkü tavuklar zaten yumurta içinde, yani rahim dışında gelişen canlılar. Yapay bir sistemde yetiştirildikten sonra embriyo, yumurta sarısı, yumurta akı ve hatta kalsiyum sağlayan kabuk dahil tüm besinleri kullanabiliyor. Colossal, yapay yumurtalara öğütülmüş kalsiyum eklemek zorunda kaldıklarını belirtiyor.
Soyu tükenmiş moa kuşunu yeniden dünyaya getirmek için Colossal’ın başka bir kuş türünü genetik olarak değiştirmesi gerekecek; bu da binlerce DNA değişikliği anlamına geliyor. Şu anda genetik mühendisliği yapılabilen tek kuş türü tavuklar.
Pask’a göre şirket, kuş kök hücrelerini moa benzeri sperm ve yumurta üretecek şekilde değiştirmeyi planlıyor. Bu durumda ilginç bir senaryo ortaya çıkabilir; tavuklar, içinde moa embriyosu bulunan yumurtalar üretebilir. Fakat Roslin Enstitüsünden Helen Sang ise bir moa embriyosunun tavuk yumurtasının sarısı üzerinde gelişmesinin zor olabileceğini düşünüyor. Türler arasındaki evrimsel farkların önemli bir engel oluşturduğunu belirtiyor.
Bir diğer büyük sorun ise boyut farkı. Bir tavuk yumurtasındaki yumurta sarısı, çok daha büyük bir moa civcivini beslemeye yetmeyecek kadar küçük. Ancak Pask’a göre yapay yumurta teknolojisi burada devreye girebilir. İnce bir iğne kullanılarak 50 yumurta sarısı birleştirilip daha büyük bir kütle oluşturulabilir.
Kaynak: MIT Technology Review, 2N News, Colossal Biosciences