Dünyada her yıl yaklaşık 12 milyon kişi kronik yaralarla karşı karşıya kalıyor. Kronik yara, bir ayı geçmesine rağmen kapanmayan yara anlamına geliyor. Sadece ABD’de yaklaşık 4,5 milyon kişi bu sorunla yaşıyor. Uzmanlara göre bu hastaların yaklaşık beşte biri ilerleyen süreçte ampütasyon riskiyle karşı karşıya kalıyor. Özellikle diyabet hastalarında görülen ayak yaraları, yeterli oksijen alamadığı için iyileşemiyor ve ciddi sonuçlara yol açabiliyor.
Bir yaranın kapanabilmesi için hücrelerin çalışması, yeni damarların oluşması ve dokunun kendini onarması gerekiyor. Bu süreçlerin tamamı oksijene bağlı. Ancak bazı hastalarda kan dolaşımı zayıf olduğu için oksijen yara dokusunun derin kısımlarına ulaşamıyor.
Oksijen eksikliği olduğunda yara sürekli iltihaplı halde kalıyor. Bakteriler çoğalıyor, doku yenilenemiyor ve yara büyüyebiliyor. Bu süreç aylarca devam edebiliyor. Oksijen yetersizliği giderilmediğinde ampütasyon kaçınılmaz hale gelebiliyor.
Sistem nasıl çalışıyor?
Geliştirilen teknoloji basit bir krem değil. Jel, küçük bir güç kaynağı ile birlikte çalışan bir sistem olarak tasarlandı. Yaranın üzerine yerleştirilen jel, çok düşük seviyede elektrik alarak içindeki suyu parçalıyor ve oksijen üretiyor.
Bu elektrik, işitme cihazı pili büyüklüğünde küçük bir pilden sağlanıyor. Yani sistem büyük bir makineye bağlı değil. Küçük bir akıllı yara bandı gibi düşünülüyor.
En önemli farkı, oksijeni sadece yüzeye değil, yaranın en dip noktalarına kadar ulaştırması. Ayrıca bu üretim kısa süreli değil. Sistem haftalar boyunca yavaş ve dengeli şekilde oksijen sağlayabiliyor. Çünkü yeni damar oluşumu zaman alıyor ve birkaç saatlik oksijen desteği yeterli olmuyor.
Deneylerde ne görüldü?
Teknoloji diyabetli ve yaşlı fareler üzerinde test edildi. Tedavi uygulanmayan yaraların kapanmadığı, hatta bazı durumlarda ölümle sonuçlandığı kaydedildi.
Oksijen üreten jel uygulanan farelerde ise yaralar yaklaşık 23 gün içinde kapandı. Uygulamanın haftalık olarak yenilendiği belirtildi. Sistem sayesinde yara, normal bir yara gibi iyileşme sürecine girebildi.
Jelin içeriğinde bulunan kolin adlı maddenin aşırı iltihaplanmayı azaltmaya yardımcı olduğu da belirtildi. Kronik yaralarda bağışıklık sistemi fazla tepki vererek iyileşmeyi geciktirebiliyor. Sistem hem oksijen eksikliğini gideriyor hem de bu aşırı tepkinin dengelenmesine katkı sağlıyor.
Araştırmacılar, bu teknolojinin yalnızca yara tedavisiyle sınırlı kalmayabileceğini ifade ediyor. Büyük ve kalın dokuların ya da laboratuvarda üretilen yapay organların yaşatılmasında da en büyük sorunlardan biri yeterli oksijen sağlanamaması. Bu sistemin gelecekte doku mühendisliği ve organ üretimi alanında da kullanılabileceği belirtiliyor.
Kronik yaralar hem hastaların yaşam kalitesini düşürüyor hem de sağlık sistemlerine büyük yük getiriyor. Geliştirilen oksijen üreten jel, yaranın temel sorununa doğrudan müdahale ederek ampütasyon riskini azaltma potansiyeli taşıyor.
Kaynak: Nature