Hızlı ve güvenilir virüs tespiti, hem bireysel hasta bakımı hem de salgınların erken kontrolü için önemli. 19 Aralık 2025’te Biocontaminant dergisinde yayımlanan yeni derleme, aptamer temelli biyosensörlerde son yıllarda kaydedilen ilerlemelerin, PCR ve antijen testlerine güçlü bir alternatif oluşturabileceğini ortaya koyuyor. Çin’deki Dalian Teknoloji Üniversitesinden Jiuxing Li ve ekibinin çalışması, yeni nesil sensörlerin laboratuvar doğruluğunu sahaya taşıma potansiyelini ayrıntılı biçimde inceliyor.
Aptamer nedir, biyosensör nasıl çalışır?
Aptamerler, kısa DNA veya RNA dizilerinden oluşan sentetik moleküller olarak tanımlanıyor. Diziler, sadece hedeflenen virüse kilit-anahtar gibi uyacak ve başka maddelere neredeyse hiç tutunmayacak şekilde laboratuvarda seçiliyor. Seçim süreci SELEX (Systematic Evolution of Ligands by Exponential Enrichment) adı verilen bir yöntemle yapılıyor. SELEX, milyonlarca farklı DNA veya RNA dizisinin hedef virüsle temas ettirilmesi ve en güçlü bağlananların adım adım ayıklanmasına dayanıyor. Böylece doğadaki antikorlara benzer şekilde davranan, ancak tamamen sentetik ve kontrol edilebilir moleküller elde ediliyor.
Biyosensör ise biyolojik bir tanıyıcı unsur ile (burada aptamer) fiziksel ölçüm sisteminin birleştirildiği cihaza deniyor. Aptamer, virüsle temas ettiğinde bağlanma olayı elektriksel, optik ya da kimyasal bir sinyale dönüştürülüyor. Örneğin elektrokimyasal biyosensörlerde virüs bağlandığında elektrik akımında değişim oluyor. Floresan tabanlı sistemlerde ise ışık yayımı değişiyor ve bu gözle ya da basit bir cihazla okunabiliyor.
Bu teknolojinin en büyük avantajlarından biri, hız ve taşınabilirlik. PCR gibi yöntemler çok yüksek doğruluk sunsa da pahalı cihazlar ve uzman personel gerektiriyor. Aptamer temelli biyosensörler ise küçük, elde taşınabilen sistemlere sığabilecek şekilde tasarlanabiliyor ve dakikalar içinde sonuç verebiliyor. Araştırmacılar, sistemlerin sadece kliniklerde değil, hava, su ve yüzeylerde virüs izleme gibi erken uyarı amaçlarıyla da kullanılabileceğini belirtiyor. Bu da gelecekte salgınlara daha erken ve daha etkili şekilde müdahale edilmesini mümkün kılabilir.
Kaynak: Maximum Academic Press