Harvard ve Smithsonian Astrofizik Merkezi öncülüğündeki araştırmacılar, ilk kez Güneş Sistemi dışındaki bir gezegenden doğrudan gelen radyo sinyallerini aldıklarını ileri sürüyor. Sinyaller gezegenin manyetik alanından kaynaklanan doğal bir süreçle üretiliyor.
1990’larda ilk öte gezegenlerin (exoplanet) keşfinden bu yana bilim insanları bu uzak gezegenleri daha yakından tanımaya çalışıyor. Şimdiye kadar bazı öte gezegen sistemlerinden radyo sinyalleri algılanmış olsa da, bu sinyallerin yıldızdan mı yoksa gezegenden mi geldiği kesin olarak belirlenemedi. Kevin Ortiz Ceballos’in öncülük ettiği araştırmacılar, tespit ettikleri sinyalin doğrudan bir gezegenden geldiğini kanıtlayan ilk çalışmayı gerçekleştirdi.
Araştırmacılar, Dünya’dan yaklaşık 64 ışık yılı uzaklıktaki Beta Pictoris yıldız sistemini incelemek için Güney Afrika’daki MeerKAT radyo teleskop dizisini kullandı. Sistemde, kısa aralıklarla tekrarlanan zayıf radyo patlamaları tespit ettiler. Ancak bu sinyalin yıldızdan mı, yoksa yıldızın etrafında dönen dev gaz gezegeni Beta Pictoris b’den mi geldiği başlangıçta belirsizdi.
Sorunu çözmek için araştırmacılar, çok daha uzaktaki sabit referans noktaları olan kuasarları kullandı. Kuasarların konumlarıyla karşılaştırma yaparak hem yıldızın hem de gezegenin tam konumunu haritaladılar. Radyo görüntülerini bu haritayla karşılaştırdıklarında, sinyalin yıldıza değil, doğrudan Beta Pictoris b gezegenine ait olduğunu doğruladılar. Kütlesi Jüpiter’in yaklaşık 10 katı olan bu dev gezegenden gelen sinyal, bir öte gezegenden doğrudan kaynaklandığı kesin olarak kanıtlanan ilk radyo sinyali oldu.
Öte gezegenden gelen sinyallerin kaynağı
Bilim insanlarına göre bu tür radyo emisyonlarının iki doğal kaynağı olabilir. Birincisi, gezegen yıldızına çok yakın bir yörüngede dönüyorsa, kendi manyetik alanının yıldızın manyetik alanıyla doğrudan etkileşime girmesi. İkincisi ise aurora (kutup ışıkları) olayı; yıldızdan gelen yüksek enerjili yüklü parçacıkların gezegenin manyetik alan çizgileri boyunca hareket ederek üst atmosferle etkileşime girmesi. Dünya’da kuzey ışıklarını oluşturan mekanizma da bu. Araştırmacılar, Beta Pictoris b’den gelen sinyallerin ikinci mekanizmayla, yani aurora etkisiyle uyumlu olduğunu belirtiyor.
Tespit edilen radyo sinyalleri, gezegenin manyetik alanı hakkında da önemli bilgiler sundu. Araştırmacılar, sinyallerin üretildiği bölgede gezegenin manyetik alan gücünün en az bin 250 gauss olduğunu hesapladı. Bu değer, Jüpiter’in manyetik alanının (yaklaşık 4,3 gauss) yaklaşık 300 katı, Dünya’nın manyetik alanının (yaklaşık 0,5 gauss) ise binlerce katı kadar güçlü. Bu sonuç, genç ve kütleli dev gezegenlerin ne kadar güçlü manyetik alanlara sahip olabileceğine dair teorik öngörülerle örtüşüyor.
Yeni keşif, bilim insanlarına bir öte gezegenin manyetik alanını doğrudan ölçebilecekleri yeni bir yöntem sunuyor. Gezegenlerin iç yapısını ve manyetosferlerinin nasıl oluştuğunu anlamak açısından bu son derece değerli; çünkü bir gezegenin manyetik alanı, yıldızdan gelen parçacık rüzgarına karşı atmosferi koruyan bir kalkan görevi görüyor. Dünya’da yaşamın var olabilmesinde bu kalkanın kritik bir rolü olduğu biliniyor.
Uzmanlar, Beta Pictoris b’nin kütlesinin ve atmosferinin kalınlığı nedeniyle güçlü bir manyetik alana sahip olmasa bile atmosferini koruyabileceğini, dolayısıyla yaşama ev sahipliği yapmasının beklenmediğini vurguluyor. Ancak gelecekte, atmosfer kalkanının çok daha kritik olduğu daha küçük gezegenler için de benzer ölçümlerin yapılabileceği belirtiliyor. Kullanılan MeerKAT teleskobu, önümüzdeki yıllarda devreye girmesi beklenen ve çok daha güçlü olacak Square Kilometre Array (SKA) projesinin bir öncüsü niteliğinde; bu da benzer sinyallerin gelecekte çok daha fazla sistemde aranabileceği anlamına geliyor.
Kaynak: arxiv