Denizanası Bulutsusu’nu (Jellyfish Nebula) oluşturan yıldızın, yaklaşık 100 bin yıl önce patlamış bir eş yıldıza sahip olabileceği, uluslararası araştırmacılar tarafından ortaya kondu. Araştırmacılara göre bu, her iki yıldızın da süpernova olarak patladığı bir çiftyıldız (binary star) sisteminin bilinen ilk keşfi olabilir.
IC 443 olarak bilinen Denizanası Bulutsusu, bir yıldızın süpernova patlaması sonucu geriye genişleyen bir enkaz bulutu bırakmasıyla oluşan bir süpernova kalıntısı. IC 443, Dünya’dan yaklaşık 6 bin ışık yılı uzaklıkta, İkizler (Gemini) takımyıldızında yer almakta. Araştırmacılar, bu kalıntının G189.6+3.3 adı verilen başka bir süpernova kalıntısıyla aynı fiziksel ortamı paylaştığını tespit etti. Bulgular Nature Communications dergisinde yayınlandı.
Süpernova kalıntıları, süpernovaların (yıldız patlamalarının) ardından geride kalan genişleyen enkaz bulutlarına deniyor. Galaksimizde bu tür yüzlerce kalıntı bilinmesine rağmen, özellikle Samanyolu’nun yoğun bölgelerinde, kalıntılar arasındaki ilişkileri belirlemek zor. İkizler takımyıldızında, Dünya’dan yaklaşık 6 bin ışık yılı uzaklıkta bulunan IC 443, diğer astronomik yapılara yakın konumda olup karmaşık bir gaz ve toz bulutu içinde yer almakta; bu durum, çevresindeki bölgenin incelenmesini güçleştiriyor.
İki süpernova kalıntısı aynı ortamda
Miltiadis Michailidis ve meslektaşları, Fermi Geniş Alan Teleskobu’ndan (Large Area Telescope) elde edilen 16 yıllık gama ışını gözlemlerini, eROSITA X-ışını verileri ve tamamlayıcı çoklu dalga boyu (multiwavelength) verileriyle birleştirdi. Verileri kullanan yazarlar, yakın zamanda keşfedilen G189.6+3.3 süpernova kalıntısının IC 443 ile aynı fiziksel ortamı paylaştığını ortaya koydu; bu da iki kalıntının birbirine yakın bir konumda ve Dünya’ya yaklaşık olarak aynı uzaklıkta bulunduğunu gösteriyor.
Çoklu dalga boyu görseli, Denizanası Bulutsusu süpernova kalıntısını (sağda), onunla etkileşim halindeki yıldızlararası bulutu ve sol üstte yer alan belirgin, kavisli bir filamenti göstermekte. Optik ve morötesi (ultraviyole, UV) ışıkta gösterilen bu filament, radyo ve X-ışınlarında daha belirgin olan örtüşen bir süpernova kalıntısı olan G189.6+3.3’ün görünür kısmı. Görüntü, NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi tarafından sağlandı.
Yaş tahminleri, G189.6+3.3’ün ana yıldızının, IC 443’ü oluşturan patlamadan yaklaşık 20 bin ila 100 bin yıl önce patladığını gösteriyor. Ölçümlerin istatistiksel analiz ve simülasyonlar kullanılarak doğrulanması, bu düzenlemenin rastgele bir hizalanma olma ihtimalinin oldukça düşük olduğunu ve bu nedenle söz konusu kalıntıları oluşturan iki yıldızın bir çiftyıldız sisteminde birlikte doğduğunu gösteriyor. Keşif, süpernovalar ve çiftyıldız sistemleri hakkında yeni bilgiler sunma potansiyeli taşıyor.