İngiltere’de yapılan yeni bir araştırma, emekli profesyonel erkek futbolcuların beyinlerinde yapısal farklılıklar ve yüksek oranlarda anksiyete ile depresyon görüldüğünü ancak bilişsel gerileme belirtisine rastlanmadığını ortaya koydu. Imperial College London tarafından yürütülen çalışma, kafa vuruşu gibi tekrarlayan darbelerin ilerleyen yaşlarda demans (bunama) riskini etkileyip etkilemediğini belirlemeyi amaçlıyor.
Araştırmaya yaşları 30 ile 60 arasında değişen 142 eski futbolcu katıldı. Sporcular; temas gerektiren spor geçmişi, askeri geçmişi veya geçirilmiş beyin sarsıntısı olmayan, benzer yaşlardaki 56 sağlıklı kişiden oluşan kontrol grubuyla karşılaştırıldı.
Bilişsel yetenekleri ölçmek için anketler ve testler uygulayan araştırmacılar, ayrıca gri madde hacmindeki bölgesel farkları incelemek amacıyla kriterleri karşılayan 124 futbolcu ve kontrol grubundan 40 kişinin yapısal MRI beyin taramalarını analiz etti.
Alzheimer Derneği Uluslararası Konferansı’nda sunulan çalışmanın yazarları, bu araştırmanın bilim dünyasında tekrarlayan kafa darbelerini tıpkı yüksek tansiyon veya kolesterol gibi, yaşamın ilerleyen dönemleri için “değiştirilebilir bir demans risk faktörü” olarak ele almaya yönelik büyük bir çabanın parçası olduğunu belirtti. Çalışma, araştırmacıların her iki yılda bir izlemeyi planladığı bu oyuncular üzerinde yürütülecek uzun soluklu bir takibin temelini oluşturuyor.
Imperial College London’dan nörolog ve çalışmanın kıdemli yazarı Thomas Parker, “Bilim dünyası, beyin sağlığı ve demans riskine artık çok daha bütünsel bir açıdan yaklaşıyor.” dedi.
Bellek ve düşünme testlerinde benzer puanlar alındı
Yaş ve eğitim düzeyi gibi faktörler hesaba katıldıktan sonra eski futbolcular, bellek ve düşünme testlerinde beklendiği gibi iyi performans gösterdi ve sağlıklı kontrol grubuna kıyasla anlamlı bir fark sergilemedi.
Buna karşın sporcular, ruh sağlığı sorunlarını çok daha yüksek oranlarda bildirdi. Eski futbolcuların yüzde 31’inde klinik depresyon eşiği aşılırken, bu oran kontrol grubunda yüzde 9’da kaldı. Ayrıca sporcuların yüzde 42’si klinik anksiyete bildirdi; kontrol grubunda ise bu oran yüzde 25 olarak kaydedildi.
Araştırmacılar, eski oyuncuların beyin taramalarını grup olarak incelediklerinde, bellek ve duyguları kontrol eden bölgelerde kontrol grubuna kıyasla daha az beyin dokusu (hacim kaybı) olduğunu tespit etti. Ancak eski sporcuların sadece yüzde 2’sinde aktif, ilerleyici bir nörodejenerasyona (sinir hücrelerinin harabiyeti) işaret eden şiddetli beyin küçülmesi belirtileri görüldü.
Henüz hakem değerlendirmesinden geçmemiş olan çalışmanın, araştırmacılar tarafından bu yılın ilerleyen dönemlerinde daha geniş bir örneklem boyutu ve ek analizlerle birlikte makale olarak sunulması bekleniyor.
Alzheimer ile bağlantı bulunamadı
Çalışma, bellek yetisini yavaş yavaş yok eden ve demansın en yaygın nedeni olan ilerleyici beyin bozukluğu Alzheimer hastalığı ile doğrudan bir bağlantı kanıtlayamadı.
Sporla ilişkili beyin hasarlarına yönelik araştırmaların büyük bir kısmı, şimdiye kadar ancak ölümden sonra teşhis edilebilen ve tekrarlayan kafa travmalarıyla (futbol oynarken topa kafa vurmak veya beyin sarsıntıları gibi) ilişkilendirilen dejeneratif bir hastalık olan kronik travmatik ensefalopatiyi (CTE) incelemek için otopsi raporlarına ve geriye dönük tıbbi kayıtlara dayanıyordu.
Imperial College araştırması ise sporcuları yaşamlarının orta evresinde takip ederek, demansın genellikle ortaya çıkması beklenen yaşlardan yıllar önce meydana gelen nörolojik değişimleri izlemeyi kolaylaştırıyor.
Elde edilen sonuçlar, ekibin 2025 yılında 200 emekli ragbi oyuncusu üzerinde yaptığı ve benzer şekilde gri madde azalışı ile yüksek anksiyete gösteren, ancak normal bilişsel performans sergileyen hakemli araştırma bulgularıyla paralellik gösteriyor.
Araştırmacılar, bu bulguların bireysel demans riskini tahmin etmek için kullanılamayacağı konusunda uyardı.
Parker, “Bulguları bireysel risk tahminine dönüştürmenin henüz çok erken bir aşamasındayız.” ifadelerini kullandı.
Kaynak: Reuters