Almanya’daki Potsdam Leibniz Astrofizik Enstitüsünden araştırmacıların öncülüğünde yürütülen yeni bir araştırmaya göre, Samanyolu’nun komşusu Büyük Macellan Bulutu (BMB), Küçük Macellan Bulutu’nun (KMB) parçalara ayırıyor.
Küçük ve Büyük Macellan bulutları olarak bilinen küçük galaksiler, tıpkı bir uydunun bir gezegen etrafında dönmesi gibi, içinde bulunduğumuz Samanyolu Galaksisi’nin etrafında yakın bir yörüngede dolanıyor. Bu yüzden, söz konusu iki cismin, Samanyolu’nun uydu galaksileri olduğu tahmin ediliyor. Dünya’ya daha yakın olanı BMB iken, yaklaşık 160 bin ışık yılı uzaklıkla yer alır. KMB ise, BMB’nin arkasında, bizden yaklaşık 200 bin ışık yılı uzaklıkta konumlanıyor. Her ikisi de Güney Yarım Küre’den görülebiliyor.
Hem KMB hem de BMB, diğer cüce galaksilere kıyasla oldukça büyük. KMB yaklaşık 3 milyar yıldıza sahipken, BMB bunun 10 katı kadar yıldıza ev sahipliği yapıyor (Samanyolu ise yaklaşık 200 milyar yıldıza sahip.) Bu cüce galaksi çifti, Samanyolu ile yaşanan üçlü bir çekişmeden geriye kalan ve Macellan Akıntısı olarak bilinen devasa bir gaz ve toz kuyruğuyla da birbirine bağlı.
Gelgit bozulması olayı
Astronomy & Astrophysics dergisinde 21 Mayıs’ta yayınlanan çalışmada araştırmacılar, bu kozmik bulutların içindeki bazı yıldızları daha yakından inceledi ve KMB’de ancak büyük kardeşinin kütle çekim kuvvetiyle açıklanabilecek “galaktik gelgit bozulması” tespit etti.
VISTA Macellan Bulutları Araştırmasından (VMC) elde edilen on yılı aşkın gözlemleri kullanan araştırmacılar, KMB içindeki neredeyse tüm yıldızların (merkezine en yakın olanların bile) saatte ortalama yaklaşık 61 bin kilometre hızla dışarıya doğru hareket ettiğini buldu. Yıldızların hareketleri galaksinin güneydoğu-kuzeybatı ekseni boyunca yönlenmiş durumda; yani bozulmaya Samanyolu’nun değil, BMB’nin neden olduğunu gösteriyor.
Bu arada VMC, Şili’deki Paranal Gözlemevi’ndeki VISTA teleskobu kullanılarak Avrupa Güney Gözlemevi (ESO) tarafından yürütülen astronomik araştırma. Araştırma kapsamında BMB, KMB, Macellan Köprüsü ve Macellan Akıntısının bölümleri haritalandırılıyor.
Araştırmacılar yaptıklarını açıklamada, bu hızla yıldızların önümüzdeki birkaç yüz milyon yıl içinde “birkaç bin ışık yılı” hareket etmiş olacağını ve bunun da “galaksinin yapısını önemli ölçüde bozmaya yeteceğini” belirtti. Hem KMB hem de BMB yaklaşık 2,4 milyar yıl sonra nihayetinde Samanyolu ile çarpışana kadar, KMB’nin tamamen ortadan ikiye bölünmesi yönünde ciddi bir ihtimalin söz konusu olduğu vurgulandı.
Çalışma, BMB’nin KMB’yi parçaladığını öne süren ilk bulgular değil. Geçtiğimiz yıl yapılan benzer bir çalışma, küçük buluttaki bazı yıldızların birbirine zıt yönlerde hareket ettiğini ortaya koydu. Ancak yeni makale bunun tüm cüce galaksi genelinde gerçekleştiğini kanıtlayan ilk çalışma olarak gösteriliyor.
Yıldızların hareketlerini de etkiliyor
KMB’nin BMB’nin arkasındaki belirsiz konumu nedeniyle araştırmacılar, bu küçük uydu galaksiyi büyük bir detayla haritalandırmakta zorlanıyorlardı. Ayrıca düzensiz bir şekle sahip olduğu düşünülüyor, bu da soruları artırıyordu. Ancak şimdiye kadar araştırmacılar, küçük cüce galaksinin tıpkı Samanyolu gibi sarmal bir galaksiye benzer şekilde kendi etrafında döndüğünden oldukça emindiler.
Almanya’daki Potsdam Leibniz Astrofizik Enstitüsünde doktora adayı ve çalışmanın baş yazarı Sreepriya Vijayasree, yeni bulguların “KMB’nin dönen bir disk gibi davrandığı yönündeki kökleşmiş varsayımlara meydan okuduğunu” söyledi. “KMB’deki yıldızların iç hareketleri düzenli bir dönüşle değil, milyarlarca yıl boyunca BMB ile yaşanan tekrarlı karşılaşmaların neden olduğu kütle çekimsel bozulmalarla yönetiliyor.” dedi.
Araştırmacıların KMB’nin yapısı hakkında ne derece yanılmış olabileceği, galaksimizin çok daha az detayla incelenmiş olan diğer uyduları hakkında da soru işaretleri doğuruyor. Samanyolu’nun yörüngesinde, BMB’den başlayıp her biri sadece birkaç yüz bin yıldıza sahip “aşırı sönük” galaksilere kadar uzanan en az 60 cüce galaksi bulunuyor ve her geçen gün yenileri keşfediliyor.
Kaynak: Astronomy and Astrophysics