Dünya genelinde yaklaşık 55 ila 57 milyon kişiyi etkileyen demans, beyin hücrelerinin zamanla hasar görmesi sonucu oluşup; hafıza, düşünce, davranış ve günlük yaşam becerilerini olumsuz etkileyen ilerleyici bir beyin hastalığı olarak biliniyor. Demansın erken teşhisi hastalığın seyri açısından oldukça önemli olsa da, mevcut yöntemlerle tespit edilmesinin oldukça zor olduğu düşünülüyor. Bu sebeple Amsterdam Üniversitesi araştırmacıları, ileride oluşabilecek demans riskinin çok daha önceden saptanmasına yarayabilecek yeni bir yöntem geliştirdi.
Araştırmacılar, 2002 ila 2024 yılları arasında Amsterdam UMC’deki Alzheimer Merkezi’nden hastaların tıbbi kayıtlarından yararlandı. Çalışmaya hafif bilişsel bozukluk (MCI) ve öznel bilişsel gerileme (SCD) tanısı almış ortalama 63 yaşlarında toplam 799 hasta dahildi. Ortalama 3,2 yıllık takip süresince hastalardan 235 kişi bunama tanısı aldı.
Uzmanlar, her hastadan üç bilgi alarak çalışmaya başladı; yapısal bir MR görüntüsü, standart bilişsel bir testten elde edilen puan ve MRI’dan elde edilen görsel veriler. Sonrasında araştırmacılar, beynin biyolojik yaşının tahmin edilmesini sağlayan brainageR ile tıbbi beyin analiz yazılımı olan cNeuro’yu kullanarak, beyin yaşını ve beynin biyolojik yaşı ile kişinin kronolojik yaşı arasındaki farkı ifade eden brain-PAD’i hesapladı. Sonucunda araştırmacılar, katılımcıların durumlarının sabit kalıp kalmayacağını ya da demans gösterip göstermeyeceğini anlamak için hastaları bir süre boyunca gözlemledi.
Beyin yaşının daha “yaşlı” olması demans riskini artırabilir
Çalışma grubu genelinde bir kişinin gerçek yaşından daha yaşlı bir beyne sahip olmasının demans riskini artırdığı görüldü. MR kaynaklı brain-PAD’in, özellikle öznel bilişsel gerileme hastaları için oldukça yararlı olduğu görüldü. Erken evre hastalarda, beyin yaşına ek olarak her bir ekstra yılın demans görülme riskini yüzde dokuz arttırdığı, beynin kendi gerçek yaşından “daha genç” çıkan kişilerin uzun vadede demans gösterme olasılığının daha düşük olduğu belirtiliyor.
Araştırmacılar ayrıca belirli bir eşik belirlediler. Bir öznel bilişsel gerileme hastasının beyni kronolojik yaşından en az 2,6 yaş daha genç görünüyorsa, önümüzdeki 2-10 yıl boyunca demans görülmeme şansının yüzde 91 ila yüzde 99 olduğu görüldü. Öznel bilişsel gerileme hastaları için bilgisayarlarla hesaplanan beyin yaşının, standart verilerden çok daha iyi sonuç verdiği görüldü. Buna karşılık hafif bilişsel bozukluk hastaları için klasik görsel değerlendirmelerin ötesinde herhangi bir şey bulunamadı.
Sonuç olarak, MR görüntüleri üzerinden hesaplanan beyin yaşı farkı (brain-PAD), erken dönem hafıza sorunları yaşayan kişilerde demans riskini tahmin etmekte güçlü bir etken olduğu düşünülüyor. Kanıtlanması için henüz daha geniş çaplı araştırmalara ihtiyaç duyulsa da bulguların ileride risk altındaki bireylerin tespit edilmesi ve erken teşhis için önemli olabileceği düşünülüyor.
Kaynak: Neurology Journals