İnme geçiren bazı hastalarda görülen ve ağrının vücudun her iki tarafına da yayılmasıyla karakterize edilen “ayna ağrısı” (mirror-image pain) olgusunun nasıl geliştiği yeni bir araştırmayla aydınlatıldı. Kyoto Üniversitesi araştırmacılarının yürüttüğü çalışma, beyindeki iltihaplanma süreçlerinin ağrının karşı beyin yarım küresine nasıl taşındığını ortaya koydu. Çalışma 20 Mayıs 2026’da Communications Biology dergisinde yayınlandı.
İnme, beynin belirli bölgelerine giden kan akışının kesilmesi veya azalması sonucu meydana geliyor ve çoğu zaman vücudun beynin hasar gören bölümünün karşı tarafında ağrıya neden oluyor. Ancak bazı hastalarda ağrı yalnızca karşı tarafta kalmıyor, zamanla her iki tarafa da yayılarak simetrik bir görünüm kazanıyor. Bilim insanları uzun süredir bu durumun altında yatan mekanizmaları anlamaya çalışıyordu.
Beyindeki iltihap sinyalleri karşı yarım küreye taşınıyor
Araştırmacılar, fareler üzerinde oluşturdukları inme modelinde ağrının yayılma sürecini ayrıntılı olarak inceledi. Çalışmada özellikle lizofosfatidik asit (LPA) adı verilen yağ kökenli bir moleküle odaklanıldı. Hücre zarlarından türeyen bu molekülün, doku hasarından sonra arttığı ve iltihaplanma ile kronik ağrı süreçlerinde rol oynadığı biliniyor.
Gelişmiş görüntüleme teknikleri kullanan ekip, inme sonrasında beyindeki moleküler değişimleri doğrudan izledi. Analizler, hasarın meydana geldiği bölgede önce LPA düzeylerinin yükseldiğini gösterdi. Bunun ardından beynin bağışıklık hücreleri olarak görev yapan mikroglialar aktive oldu. Daha sonra iltihaplanma sinyallerinin beynin iki yarım küresini birbirine bağlayan korpus kallozum üzerinden karşı tarafa geçtiği belirlendi.
Bu süreç sırasında ağrıyla ilişkili önemli bir kimyasal aracı olan prostaglandin E2 (PGE2) seviyelerinin de karşı yarımkürede yükseldiği gözlendi. Sonuç olarak başlangıçta tek taraflı olan ağrı, zamanla her iki tarafta hissedilen ayna ağrısına dönüştü.
Araştırmanın ilk yazarı Hiroyuki Neyama, çalışmanın temel sorusunun “İnme sonrasında neden ağrı oluşuyor ve bazı durumlarda neden vücudun iki tarafına da yayılıyor?” olduğunu belirtti. Araştırmacılar, elde ettikleri sonuçların bu soruya önemli ölçüde yanıt verdiğini ifade ediyor.
Çalışmada ayrıca LPA üretimini engelleyen PF8380 ile mikroglial aktivasyonu baskılayan minosiklin adlı bileşiklerin kullanılması, iki taraflı ağrının belirgin şekilde azalmasını sağladı. Bu bulgu, gelecekte inme sonrası gelişen kronik ağrıların tedavisinde yeni yaklaşımların geliştirilebileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar ilk kez LPA, mikroglialar ve PGE2 arasındaki ilişkiyi doğrudan görüntüleyebildiklerini vurguluyor. Elde edilen sonuçlar yalnızca inme sonrası ağrı için değil, aynı zamanda nöroinflamasyon ve yaygın kronik ağrı sendromlarının anlaşılması açısından da önemli görülüyor. Ekip, bundan sonraki çalışmalarında aynı mekanizmanın diğer nörolojik hastalıklarda da rol oynayıp oynamadığını araştırmayı planlıyor.
Kaynak: Nature