ABD’de Dartmouth College araştırmacıları tarafından yapılan yeni bir çalışma, insanların bir deneyimi nasıl yaşayacağını başkalarının yorumlarının etkileyebildiğini ortaya koyuyor. Bulgular 9 Şubat 2026’da, Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayınlandı.
Araştırmada, sosyal bilginin yalnızca beklentileri değil, doğrudan deneyimin kendisini de şekillendirdiği gösterildi. Deney kapsamında katılımcılardan üç farklı görev yerine getirmeleri istendi. Bunlar arasında kol üzerine uygulanan düşük ısı ile oluşturulan fiziksel acı, başkalarının acı çektiğini gösteren videoların izlenmesi ve zihinsel olarak zorlayıcı bir üç boyutlu döndürme görevi yer aldı.
Sosyal bilgi ağrı ve zihinsel çaba algısını etkiliyor
Katılımcılara her görev öncesinde, kendilerinden önceki kişilerin deneyimi ne kadar zor ya da acı verici bulduğunu gösteren görsel ipuçları sunuldu. Ancak bu bilgiler rastgele oluşturulmuştu. Buna rağmen, katılımcılar eğer başkalarının bir deneyimi acı verici bulduğunu düşünüyorsa, aynı deneyimi daha yoğun hissettiklerini bildirdi. Bu durum, hem fiziksel hem de gözlemsel acı ve zihinsel çaba görevlerinde benzer şekilde gözlendi.
Araştırmacılar bu etkinin iki temel mekanizmayla açıklanabileceğini belirtiyor. İlki, bireylerin kendi inançlarını doğrulayan bilgileri daha fazla dikkate alması olarak bilinen “doğrulama yanlılığı”. İkincisi ise beklentilerin algıyı doğrudan etkilemesi. Bu durum, kişilerin beklentileriyle çelişen yeni bilgileri göz ardı etmesine ve mevcut inançlarına tutulmasına yol açabiliyor. Örneğin bir bebek düştüğünde bebeğin ağlamasını engellemek için “acımadı ki” gibi olumlayıcı yorumlar yapmak bu mekanizmanın olumlu versiyonu.
Çalışma, özellikle sosyal medyada hızla yayılan deneyim paylaşımlarının bireylerin algılarını etkileyebileceğine işaret ediyor. Araştırmacılara göre bu süreç, kendi kendini doğrulayan bir döngü yaratarak ağrı, yorgunluk ve hatta başkalarının yaşadığı zorlukları değerlendirme biçimimizi şekillendirebilir.
Kaynak: PNAS