Nature Health dergisinin yaklaşan sayısında yayımlanacak makalede, araştırmacılar haziran, temmuz ve ağustos aylarındaki tekrarlayan sıcak hava dalgaları sırasında Avrupa’daki 854 kentte farklı yaş gruplarına ait sıcağa bağlı ölümleri modelledi. Sonuçlara göre aşırı sıcaklar 50 bin 391 kişinin ölümüne neden oldu. Bu kişilerden 32 bin 619’u, kömür, petrol ve doğal gazın yakılmasından kaynaklanan ek ısı yüzünden hayatını kaybetti.
Bu rakam, aynı araştırmacıların ayın başlarında yayımladığı ve Avrupa kentlerinde yıllık yaz dönemi sıcak kaynaklı ölümleri izleyen çalışmaya göre, en ölümcül yaz olarak kayıtlara geçen 2022’deki 29 bin 480 ölümün yüzde 71 üzerinde. Çalışmanın yazarları, bu yazın rakamlarının gerçeği olduğundan düşük gösterdiğini vurguluyor. Mayıs ayındaki ölümcül sıcak hava dalgası hesaba katılmadı. Ayrıca yalnızca, Avrupa nüfusunun yaklaşık yüzde 40’ını barındıran 854 kente bakıldı.
Ölümlerin yaklaşık üçte biri, 17 Haziran ile 1 Temmuz arasındaki özellikle şiddetli sıcak hava dalgasında yaşandı. Çalışmanın eş yazarlarından, Imperial College London’da biyoistatistikçi olan Garyfallos Konstantinoudis, bu dönemde sıcaklıkların mevsim normallerinin 5,3 derece üzerine çıktığını belirtti.
Makalenin baş yazarı, Imperial College London’dan iklim bilimci Clair Barnes ise şu uyarıda bulundu: “Batı ve Kuzey Avrupa’nın büyük bölümünde altyapımız, insan kaynaklı ısınmanın etkisiyle şu an gördüğümüz sıcaklıklarla başa çıkacak şekilde tasarlanmadı.” Barnes, bazı Avrupa kentlerinde bu yaz sıcaklıkların normalin 12 derece üzerine çıktığını da sözlerine ekledi.
En çok ölüm İtalya, Fransa, İspanya ve Almanya’da
Çalışmaya göre en yüksek ölüm sayıları İtalya, Fransa, İspanya ve Almanya’da görüldü. Ekibin ayın başlarında yayımladığı çalışmaya göre, 2000-2025 arasında Avrupa başkentleri içinde sıcağa bağlı en fazla ölüm Roma’da yaşandı.
Ölenlerin yarısından fazlası 85 yaş ve üzerindeydi. Ancak Konstantinoudis’e göre bunaltıcı sıcaklıklar 20-44 yaş arasındaki 800’den fazla kişinin de ölümüne yol açtı.
Fosil yakıtların sıcaklığa etkisi
Barnes’a göre bu sıcak hava dalgası, zaten doğal olarak anormal olacak bir dönemin üzerine devasa bir iklim değişikliği etkisi eklenmesiyle yaşandı. Avrupa, dünyanın en hızlı ısınan kıtası. Daha hızlı ısınan Arktik ise kıta değil. Avrupa, sanayi öncesi döneme kıyasla 2,5 derece daha sıcak.
Barnes, “İnsan faaliyetlerinden, çoğunlukla da fosil yakıtların yakılmasından kaynaklanan ısınma, tüm sıcaklıklarımızı kulağa küçük gelen bir miktar artırıyor” dedi ve ekledi: “Birçok insan için o fazladan iki buçuk derecelik ısınma, sıcaklıkları rahatsız edici olmaktan tehlikeli, hatta ölümcül olmaya doğru iten şeydir.”
Ölüm sayıları nasıl hesaplandı?
Ekip, köklü ve bilimsel olarak kabul gören bir yöntem kullandı. İklim değişikliğinin olmadığı bir dünyayı bilgisayar simülasyonlarıyla modelleyip bu yaz yaşanan ölümlerle karşılaştırdı. Aradaki fark, küresel ısınmanın yol açtığı ölümleri verdi.
Küresel ısınmaya bağlanabilen sıcak kaynaklı ölümlerin oranı, 2000’li yılların başındaki yaklaşık yüzde 45’ten bugün yüzde 65’e çıktı.
ABD Ulusal Çevre Sağlığı Merkezi’nin eski direktörü Dr. Howard Frumkin, çalışmada yer almamakla birlikte şu değerlendirmeyi yaptı: “Yazlar daha sıcak hale geliyor ve ölümleri sıcağa bağlamak için kullanılan analiz araçları daha doğru hale geliyor. Bu iki eğilim birlikte, giderek daha yüksek ve giderek daha doğru sıcak kaynaklı ölüm sayıları ortaya koyuyor.”
Sıcak kaynaklı ölümler, önemli bir etken olmalarına rağmen eksik bildirildiği ve ölüm belgelerine sıklıkla yazılmadığı için ekip, 50 bin olarak belirtilen temel ölüm sayısına ulaşmak üzere istatistiksel modelleme kullanmak zorunda kaldı. Konstantinoudis bunu belirtti. Çalışmaya dahil olmayan birkaç uzman da yöntemleri en son teknolojiye uygun olarak nitelendirdi.
Araştırmacılar, daha önce hakemli çalışmalarda kullanılmış karmaşık bir matematiksel denklemden yararlandı. Denklem, 854 kentin her biri için yaş grubunu ve en az ölümün görüldüğü, yerel olarak belirlenmiş ideal sıcaklığı hesaba katıyor. Hava bu ideal sıcaklıktan daha sıcak ya da soğuk olduğunda, en düşük ölüm koşullarının üzerindeki fazladan ölümler hesaplanıyor.
Ekip daha sonra hesaplamalarını devlet kurumlarının anlık tahminleriyle karşılaştırdı. Konstantinoudis’e göre sonuçlar çoğunlukla, ama her zaman değil, oldukça iyi örtüştü. Örneğin ekibin yöntemi, mayıs ve haziran aylarındaki İngiltere sıcak hava dalgaları için 2 bin 700 fazladan ölüm hesapladı; Birleşik Krallık sağlık istatistik kurumu ise bu sayıyı 2 bin 800 olarak açıkladı.
Kaynak: Nature Health