Alzheimer ve diğer birçok nörodejeneratif hastalıklar, normalde sinir hücrelerinin iç yapısını destekleyen tau adlı proteindeki zararlı değişikliklere bağlı. Sağlıklı koşullarda tau, sinir hücrelerinin şeklini ve işlevini koruyan mikrotübülleri stabilize ediyor. Hastalık halinde ise tau proteinleri toksik yumaklara dönüşebiliyor. Bu yumaklar beynin sinir ağlarını bozarak bilişsel gerilemeye sebep olup, sinir hücrelerinin ölümüne neden olur.
Sanford Burnham Prebys araştırmacılarının yürüttüğü çalışmada, başka bir proteinin beyni bu hasarda koruyabileceği bulundu. Araştırmaları gelecekte mümkün tedavilerin bu doğal savunma mekanizmasını güçlendirebileceğine ve toksik tau proteinine karşı zararlı etkilerin azaltılabileceğine dair umutları arttırdı.
Tau yumakları beyni nasıl etkiliyor?
Tau, normalde beyin ve sinir sisteminde bulunur ancak Alzheimer ve diğer taupati hastalıklarında, tau proteinleri sinir hücrelerinde çoğalmaya başlar. Taupati, beyindeki sinir hücrelerinin içinde anormal “tau” proteinlerinin birikmesiyle karakterize edilen bir grup ilerleyici nörodejeneratif hastalıklara deniyor. Tau yumakları olarak adlandırılan bu anormal kümelerin bilişsel gerilemeye ve nöronların ölümüne sebep olduğu biliniyor.
Yeni araştırmada “sorting-related receptor with A-type repeats (SORLA)” olarak adlandırılan bir proteinin koruyucu etkileri incelendi.
Araştırmacılar yüksek miktarda SORLA proteini üreten fareleri; tau yumakları, beyin küçülmesi ve bilişsel bozukluk geliştiren farelerle karşılaştırdı. Sonuçlar, yüksek SORLA proteininin; tau proteinlerinin aşırı fosforlanmasını azalttığını, tau’nun yeni toksik yumaklar oluşturmasını engellediğini, beyin küçülmesinin yavaşladığını, beynin öğrenme ve hafıza ile bağlantı kurmayeteneğinin desteklediğini gözlemlendi.
Araştırmacılar SORLA’nın neden koruyucu etki gösterdiğini anlamak için gelişmiş genetik analiz yöntemleri kullandı. Analizler, yüksek SORLA seviyesinin yalnızca sinir hücrelerini değil, aynızamanda beyni destekleyen glia hücrelerinde hastalıkla ilişkili gen faaliyetlerini de azalttığını gösterdi.
Gelecekteki tedaviler için umut verici yol
Araştırmacılar bir sornaki adımda insan sinir hücrelerini ve glia hücrelerini fare beynine naklederek SORLA’nın insan hücrelerinde nasıl çalıştığını incelemeyi planlıyor.
Gelecekteki araştırmalar SORLA’nın beyni toksik tau yumaklarından nasıl koruduğunu ve bu korumanın tedavi amaçlı geliştirilip geliştirilemeyeceğini ortaya çıkaracaktır. Aynı zamanda buçalışma mevcut bazı ilaçların tau yumaklarından kaynaklanan Alzheimer ve diğer bunama hastalıkları için yeniden kullanım potansiyeli de araştırılacak.
Kaynak: Science Advances