Yazlar artık eskiye kıyasla daha erken geliyor, daha uzun sürüyor ve çok daha fazla sıcak oluyor. Üstelik bu değişim, bilim insanlarının daha önce ölçtüğünden daha hızlı gerçekleşiyor. British Columbia Üniversitesi araştırmacıları tarafından yapılan yeni bir çalışma, 1990 ile 2023 yılları arasında tropikler ile kutup daireleri arasındaki bölgede yaz mevsiminin her on yılda ortalama yaklaşık altı gün uzadığını ortaya koydu. 2010’ların başına kadar yapılan önceki araştırmalarda “her on yılda yazların dört gün” uzadığı tespit edilmişti.
Birçok şehir için bu rakamlar daha da dikkat çekici. Avustralya’nın Sidney kentinde yaz sıcaklıkları artık yaklaşık 130 gün sürüyor; bu süre 1990’da 80 gündü ve her on yılda 15 gün artış anlamına geliyor. Toronto’da ise yazlar her on yılda sekiz gün uzuyor.
Araştırmacılar yazı takvimsel olarak (Kuzey Yarım Küre’de Haziran-Ağustos, Güney Yarım Küre’de Aralık-Şubat) tanımlamadı. Bunun yerine yazı hava koşullarına göre belirlediler; yıl içinde sıcaklıkların, belirli bir bölge için yılın en sıcak dönemine ait tarihsel ortalamaların üzerine çıktığı günlerin oluşturduğu dönem yaz olarak kabul edildi. Bu eşik, 1961-1990 yıllarına ait iklim verileri kullanılarak belirlendi.
Çalışmanın bulguları; tarım, su kaynakları, halk sağlığı ve enerji sistemleri açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Çünkü bu sistemlerin çoğu, sıcak mevsimin ne zaman başlayıp ne zaman biteceğine dair varsayımlara göre inşa edilmiş durumda.
UBC Coğrafya Bölümü doktora öğrencisi ve çalışmanın baş yazarı Ted Scott, üniversiteye yaptığı açıklamada, “Bulgular, mevsimlerin normal döngüsüne dair inançlarımızı sorgulatıyor. Yazın ne zaman başladığı ve ne kadar hızlı geldiği, bitki ve hayvan yaşamındaki desenleri ve davranışları, ayrıca insan toplumunu etkiliyor.” dedi.
Mevsim geçişleri daha hızlı yaşanıyor
Çalışma ayrıca mevsimler arası geçişlerin, örneğin ilkbahardan yaza ve yazdan sonbahara geçişlerin daha ani hale geldiğini ortaya koydu. Artık kademeli bir ısınma yerine, yaz benzeri sıcaklıklar daha birdenbire ortaya çıkıyor. Bu da mevsimsel işaretlere bağlı sistemleri olumsuz etkileyebilir. Örneğin çiçekler, tozlayıcılar henüz aktif olmadan açabilir; ekinlerin daha erken ekilmesi gerekebilir; hızlı ilkbahar ısınması karların daha hızlı erimesine ve ilkbahar sel riskinin artmasına yol açabilir.
Scott, “Bu değişimler çok sayıda sistemi ciddi biçimde bozabilir. Kuzey Yarım Küre’de Haziran ayının yazın başlangıcı olduğu yönündeki beklenti, planlama ve politikalara yerleşmiş durumda. Bu da daha erken gelen sıcaklıklara hazırlıksız yakalanabileceğimiz anlamına geliyor.” ifadesini kullandı.
Sıcaklık birikimi hızla artıyor
Environmental Research Letters dergisinde yayımlanan çalışma, yaz boyunca biriken toplam ısıyı ölçmek için yeni bir yöntem de sunuyor. Bu yöntem, sıcaklık ile zaman faktörlerini birleştirerek kümülatif ısıyı hesaplıyor. Buna göre, Kuzey Yarım Küre’deki kara alanlarında yaz boyunca biriken toplam ısı, 1990’dan bu yana, 1961-1990 dönemine kıyasla üç kat daha hızlı artıyor.
Araştırma, Kuzey Yarım Küre’deki kıyı bölgelerinin yaz süresi ve biriken ısı artışı açısından en hızlı değişimlerin görüldüğü alanlar arasında olduğunu da ortaya koydu. Bu durum, daha ılıman iklim beklentisiyle bu bölgelere taşınan milyonlarca insanı etkileyebilir.
Kaynak: British Columbia Üniversitesi, Environmental Research Letters