Araştırmacılar, Alzheimer hastalığının temel nedenlerinden amiloid plaklarını temizlemek için beyin hücrelerini genetik olarak yeniden programlayan yeni bir tedavi yaklaşımı geliştirdi. Çalışma sonuçları 5 Mart 2026’da Science dergisinde yayınlandı. Fareler üzerinde yapılan deneylerde başarılı sonuçlar veren yöntem, ileride tek seferlik bir enjeksiyonla hastalığın ilerlemesini yavaşlatabilecek ya da önleyebilecek bir tedaviye dönüşebilir.
Araştırma, ABD’deki Washington Üniversitesi Tıp Fakültesi-St. Louis tarafından yürütüldü ve Alzheimer’da bağışıklık temelli tedavilerin yeni bir türünü ortaya koydu. Çalışmada, beyinde en bol bulunan destek hücrelerinden astrositler, amiloid plaklarını tanıyıp yok edebilecek şekilde genetik olarak değiştirildi.
Kanser tedavilerinden esinlenen bir yöntem
Günümüzde Alzheimer için geliştirilen yeni ilaçların büyük bölümü, beyinde biriken amiloid beta adlı zararlı proteini hedefleyen monoklonal antikor tedavilerine dayanıyor. Bu ilaçlar hastalığın ilerlemesini bir miktar yavaşlatabiliyor ancak hastaların genellikle ayda bir veya iki kez yüksek dozda damar yoluyla ilaç alması gerekiyor.
Yeni yaklaşım ise kanser tedavisinde kullanılan CAR-T hücre terapilerinden esinleniyor. Bu yöntemlerde bağışıklık hücreleri genetik olarak değiştirilerek kanser hücrelerini tanıyıp yok edebilecek hale getiriliyor.
Alzheimer çalışmasında araştırmacılar bağışıklık hücreleri yerine astrositleri hedef aldı. Araştırmacılar, bu hücrelere CAR (kimerik antijen reseptörü) adı verilen bir “hedef bulma sistemi” ekledi. CAR, astrositlerin amiloid beta proteinine bağlanmasını ve onu hücre içine alarak parçalayabilmesini sağlıyor.
Araştırmacılar yöntemi Alzheimer geliştirme eğilimi olan genetik olarak değiştirilmiş farelerde test etti. Tedavi iki farklı grupta denendi.
Henüz plak oluşumu başlamadan önce tedavi verilen genç farelerde, altı aylık olduklarında normalde yoğun şekilde görülen amiloid plaklarının hiç oluşmadığı görüldü.
Beyinlerinde zaten plak bulunan yaşlı farelerde ise tedavi, üç ay içinde plak miktarını yaklaşık yüzde 50 oranında azalttı.
Yeni yöntemde genetik talimatlar, zararsız bir virüs aracılığıyla beyin hücrelerine aktarılıyor. Böylece astrositler uzun süre boyunca plak temizleyebilen hücrelere dönüşüyor. Araştırmacılar, bu nedenle tedavinin tek bir enjeksiyonla uygulanabilecek bir yöntem haline gelebileceğini düşünüyor.
Bilim insanları ayrıca aynı teknolojinin başka hastalıklara da uyarlanabileceğini belirtiyor. CAR sisteminin hedefi değiştirilerek astrositlerin beyin tümörlerini tanıyıp yok edecek şekilde programlanması da teorik olarak mümkün.
Araştırma henüz hayvan deneyleri aşamasında olsa da sonuçlar, Alzheimer tedavisinde hücre temelli yeni bir yaklaşımın kapısını aralayabileceğini gösteriyor. İnsanlarda kullanılabilmesi için ise yöntemin güvenliği ve etkinliğinin daha kapsamlı çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.
Kaynak: Science