Counterpoint Technology Market Research’in son raporuna göre, 2026’nın ilk çeyreğinde RAM fiyatları, 2025’in son (dördüncü) çeyreğine göre yüzde 80-90, hatta server RAM’inde yüzde 90-98 artış gösterdi. Samsung, SK Hynix ve Micron üretim kapasitesini yapay zeka (AI) veri merkezleri için yüksek bant genişlikli bellek (HBM) üretimine kaydırdı. Bu üç şirket, küresel pazarın yaklaşık yüzde 93’ünü oluşturuyor. AI sunucuları normal cihazlardan katbekat fazla RAM’e ihtiyaç duyduğu için, tüketici RAM’i (PC, laptop, telefon vb.) azaldı ve fiyatlar patladı.
ABD merkezli pazar araştırma şirketi International Data Corporation (IDC) tarafından yayınlanan analiz raporunda ise, söz konusu üç şirketin yapay zeka veri merkezlerinin yüksek hesaplama taleplerini karşılamak için yüksek bant genişliğine ve yüksek kapasiteye sahip bellek üretimini hızlandırdığı aktarıldı. Raporun özetinde, “Bu durum genel amaçlı bellek modüllerinin arzını kısıtladı ve fiyatların genel olarak yükselmesine yol açtı.” ifadesi kullanıldı.
Northeastern Üniversitesi NanoSistemler İnovasyon Enstitüsü Direktörü, elektrik-elektronik ve bilgisayar mühendisliği profesörü Matteo Rinaldi, bu kıtlığın COVID-19 döneminde yaşanan çip krizinden doğası gereği farklı olduğunu belirtiyor. Profesör Rinaldi, “Bu daha yapısal bir durum. Gerçekten yapay zeka kaynaklı bir bellek talebi şoku yaşıyoruz.” dedi.
Yapay zeka sunucularına RAM dayanmıyor
RAM, bir bilgisayarın kısa süreli hafıza merkezi olarak düşünülebilir ve aynı anda birden fazla uygulamanın çalışmasını sağlar. Cep telefonundan otomobillerdeki bilgi-eğlence sistemine kadar modern tüm bilişim cihazlarının temel bileşenlerinden biridir. Ancak bir yapay zeka veri merkezi, tipik bir tüketici elektroniği cihazına kıyasla çok daha yüksek performanslı belleğe ihtiyaç duyar.
Rinaldi’nin ifade ettiğine göre, tek bir yapay zeka sunucusu, bir düzine hatta yüzlerce geleneksel dizüstü bilgisayar kadar gelişmiş bellek kullanabiliyor. Bu nedenle dev bulut bilişim sağlayıcıları (hyperscalers) aynı anda binlerce ya da on binlerce sistem kurduğunda, küresel bellek üretiminin büyük bir kısmını tüketmiş oluyor.
RAM üretimi son derece konsolide bir sektör; bileşenlerin büyük çoğunluğunu birkaç küresel şirket üretiyor. Bu şirketler yıllar boyunca üretim döngülerini istikrarlı tüketici talebine göre optimize etti. Ancak yapay zeka dengeyi alt üst etti; yapay zeka geliştiren büyük şirketler artık devasa veri miktarlarını işleyebilecek son derece güçlü bileşenlere ihtiyaç duyuyor.
Bu durum aslında modern yapay zeka iş yüklerinin sürekli olarak muazzam miktarda veri işlediğini ortaya koyuyor. Bilgisayar performansı, işlemcilerden ziyade bellek bant genişliği ve veri yönetimiyle sınırlanıyor.
Söz konusu arz-talep dengesizliğinin tüketiciler açısından sonuçlarına bakıldığında, en azından orta vadede fiyatların yükselmesi bekleniyor. Önümüzdeki birkaç yıl içinde akıllı telefon, masaüstü bilgisayar, dizüstü bilgisayar veya herhangi bir bilgi işlem cihazı satın almayı planlayan neredeyse herkes muhtemelen etkilenecek.
“Bellek, neredeyse her modern elektrik sisteminin temel bir bileşeni” diyen Matteo Rinaldi, günümüzde tüketici sınıfı cihazların bile yeni yapay zeka özelliklerini, kamera yükseltmelerini ve diğer son teknoloji ürünlerini barındırmak için giderek daha fazla RAM’e ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Tüketicilere ne öneriliyor?
Northeastern Üniversitesinde tedarik zinciri yönetimi profesörü Nada Sanders ise bu durumun teknoloji sektörünün önceliklerini açıkça ortaya koyduğunu ifade etti. Eğer RAM’i yakıt olarak düşünürsek, bu senaryoda yakıtın büyük kısmı yapay zeka veri merkezlerini işleten büyük şirketler tarafından tüketiliyor; tüketiciler ise dışarıda kalıyor. Sanders’a göre yeni bir dizüstü bilgisayar ya da cep telefonu almayı düşünenler, ertelemek yerine daha erken davranabilir.
RAM kıtlığının tam anlamıyla sona ermesinin en az birkaç yıl sürmesi tahmin ediliyor. Çünkü RAM üretim talebini karşılamak için yeni üretim tesislerinin inşa edilmesi ve faaliyete geçmesi gerekiyor. Intel CEO’su Lip-Bu Tan, kamuoyuna yaptığı açıklamada “2028’e kadar bir rahatlama beklenmediğini” dile getirmişti.
Rinaldi ise sürecin zamanla kademeli olarak iyileşeceğini düşünüyor. Profesör Rinaldi, bellek üretiminin çok yavaş genişleyeceğini, çünkü yeni fabrikaların on milyarlarca dolara mal olacağını ve inşa edilip tam kapasiteye ulaşmalarının birkaç seneyi bulacağını belirtti.
Kaynak: Northeastern Üniversitesi