Araştırmacılar uzun zamandır “sonsuza kadar kimyasallar” olarak bilinen per- ve polifloroalkil maddeleri (PFAS) bazı ciddi doğum kusurlarıyla ilişkilendiriyordu ancak bu kirleticilerin gelişmekte olan fetüse tam olarak nasıl zarar verdiği büyük ölçüde bilinmiyordu. Yeni bir araştırma, moleküler açıklama çerçevesinde, PFAS türlerinden perflorodekanoik asidin (PFDA) doğum öncesinde kraniyofasiyal (kafa ve yüz) anormalliklere yol açabildiğini öne sürdü. Araştırma makalesi Chemical Research in Toxicology dergisinde yayınlandı.
PFAS, suya, yağa ve ısıya dayanıklı karbon-flor bağları sayesinde doğada parçalanmayan kimyasal grubu. Bu maddeler yapışmaz tavalardan kaplamalara kadar birçok üründe kullanılıyor. Çoğu insan günlük yaşamda düşük miktarlarda PFAS’a maruz kalıyor. Ancak suların kirlenmesi, üretim tesislerine yakın yerlerde yaşamak veya itfaiyecilik, kayak ekipmanı cilalama gibi bazı mesleklerde maruziyet daha yüksek oranlarda olabiliyor.
Çalışmanın kıdemli yazarı, Colorado Üniversitesi Anschutz Skaggs Eczacılık ve Farmasötik Bilimler Fakültesinden Doçent Jed Lampe, “Hangi PFAS bileşiklerinin özellikle fetüs gelişimi sırasında gerçekten zararlı olduğunu ve bu hasarı nasıl oluşturduklarını anlamak istedik.” diyerek çalışmanın çıkış noktasından bahsetti.
Tüketici ve endüstriyel ürünlerde kullanılan yaklaşık 15 bin PFAS türü bulunurken, şimdilik sadece birkaçının ciddi sağlık riskleri taşıdığı biliniyor. Yeni çalışmada Lampe, başyazar Michaela Hvizdak ve ortak yazar Sylvie Kandel ile birlikte yaygın olarak bulunan 139 PFAS türünü test etti ve fetüsün yüz gelişimi sırasında en toksik maddenin PFDA (Perflorodekanoik asit) olduğunu belirledi.
PFAS grubundaki PFDA; leke, su ve yağ direnci sağlayan sentetik bir florosürfaktan. Gıda ambalajlarında, kozmetikte, dayanıklı kaplamalarda kullanılıyor.
Araştırmacılar, çok küçük miktarlardaki PFDA’nın bile gözle görülür yüz değişikliklerine yol açmaya yettiğini ve riskin son derece düşük maruziyet seviyelerinde bile yüzde 10 oranında arttığını tespit etti.
Lampe, “Bulgular, PFDA’nın fetüs gelişimine nasıl müdahale ettiğine dair net bir açıklama sunarak sadece ilişki kurmanın ötesine geçmemizi sağlıyor. Çalışma, oldukça geniş ve karmaşık bir çevresel kimyasal sınıfını anlamada kritik bir adım niteliğinde.” dedi.
Gözlerin gelişmemesine ve anormal çene yapısına yol açabilir iddiası
Araştırmacılar, PFAS’ın erken gebelikte yüz ve kafa şekillenmesi için hayati öneme sahip olan retinoik asit adlı molekülü bozduğunu ortaya koydu. Retinoik asit yüzlerce geni düzenler ve seviyesinin dengede tutulması gerekir. Bir fetüs, fazla retinoik asidi ne üretebilir ne de güvenli şekilde ortadan kaldırabilir; bu nedenle hormonun dengesini tamamen annenin sağlamasına bağımlı.
Çalışma, PFDA’nın fazla retinoik asidi parçalamaktan sorumlu temel bir enzim olan CYP26A1’i engellediğini gösterdi. Bu enzim baskılandığında retinoik asit seviyeleri tehlikeli biçimde yükselerek normal yüz gelişimini bozar. Ayrıca PFDA’nın, bu enzimi üreten genleri de farklı bir biyolojik yol üzerinden baskıladığı ve böylece erken gelişimi düzenleyen sistemi “çifte darbe” ile etkilediği belirlendi.
Lampe, “Sonuç olarak, fetüs gelişimi sırasında PFDA maruziyeti, en yaygın olarak gözlerin gelişmemesine ve anormal çene oluşumu gibi ciddi kraniyofasiyal anormalliklere yol açabiliyor.” şeklinde konuştu.
Makale yazarları, düzenleyici kurumların ve üreticilerin, daha yüksek risk grubundaki mesleklerde maruziyet seviyelerini nasıl azaltılabileceğini düşünmesini ve hamilelik sırasında PFDA düzeylerini düşürmeye yönelik stratejiler geliştirmesini öneriyor.
Kaynak: Chemical Research in Toxicology, Colorado Üniversitesi Anschutz