İngiltere’daki Southampton Üniversitesinde yapılan araştırma, İskoçya’nın Lewis Adası’ndaki Loch Bhorgastail Crannog’unun 5 bin yıllık olduğunu ortaya koydu. Crannog, göl ya da bataklık içinde insan eliyle inşa edilen yapay ada anlamına geliyor. İskoçya ve İrlanda’daki iç sularda yüzlerce crannog bulunuyor ve bu yapılar Neolitik dönemden Orta Çağ’a kadar uzanan geniş bir zaman aralığına ait izler taşıyor.
Loch Bhorgastail’deki yapı, hem kara üstünde görülen ada kısmı hem de su altında devam eden katmanlarıyla tek bir bütün oluşturuyor. Bu nedenle araştırmacılar, adanın yalnızca görünen taş yapısını değil, su altındaki ahşap ve organik katmanlarını da aynı ölçüm sistemine dahil etmeye çalışıyor. Amaç, yapının nasıl inşa edildiğini, zaman içinde nasıl değiştiğini ve farklı dönemlerde nasıl kullanıldığını daha net anlamak.
Araştırmada en kritik noktalardan biri, crannog’un kara ve su altı bölümlerinin ayrı alanlar gibi ele alınamayacağının anlaşılması. Kazı ilerledikçe, su altında kalan katmanların adanın görünen bölümüyle doğrudan bağlantılı olduğu ortaya çıkıyor. Bu nedenle araştırmacılar, su altı modellerini drone görüntüleriyle mekansal ve metrik olarak eşleştiriyor.
Ekip, Loch Bhorgastail crannog’unu belgelemek için su altı stereofotogrametri yöntemi ile drone tabanlı kara ölçümlerini bir araya getirdi. Fotogrametri, farklı açılardan çekilen çok sayıda fotoğrafı birleştirerek 3 boyutlu model üretmeye dayanıyor. Stereofotogrametride ise iki kamera birlikte kullanılıyor ve bu sayede ölçüm doğruluğu artırılıyor. Bu yöntem özellikle sığ sularda önemli. Çünkü çok sığ alanlarda ışık yansımaları, dalgalanma, bulanıklık, ince tortular ve su bitkileri görüntülemeyi zorlaştırıyor. Araştırmacılar bu sorunu iki su geçirmez kamera, yapay ölçek çubukları ve hassas konumlandırma verileriyle aşmaya çalışıyor.
Çalışmanın en önemli katkısı, yalnızca Loch Bhorgastail crannog’u hakkında yeni bilgiler sunması değil. Araştırma aynı zamanda sığ su arkeolojisi için erişilebilir, düşük maliyetli ve tekrar uygulanabilir bir yöntem öneriyor. Derin su teknolojilerinin ya da pahalı lidar sistemlerinin kullanılamadığı alanlarda, fotogrametri tabanlı bu iş akışı daha pratik bir alternatif sunuyor.