Edith Cowan Üniversitesi (ECU) ve Danimarka Kanser Araştırma Enstitüsü (DCRI) araştırmacıları, Danimarka’da 54 binden fazla yetişkin üzerinde 27 yıl boyunca yürüttükleri çalışmayla, besin kaynaklı nitratın beyin sağlığı üzerindeki etkilerini inceledi. Çalışma, bitkisel nitratın demans riskini azalttığını, hayvansal gıdalar ile içme suyundaki nitratın ise bu riski artırdığını ortaya koydu.
Araştırma kapsamında, katılımcıların beslenme alışkanlıkları ve yaşam tarzı verileri, ulusal sağlık kayıtları üzerinden 27 yıl boyunca gözlemlendi. Katılımcıların günlük yiyecek ve su tüketim analizlerini inceleyen bilim insanları, zaman içinde hangi bireylerde demans geliştiğini ve bu kişilerin hangi kaynaktan ne kadar nitrat tükettiğini tek tek geriye dönük olarak haritalandırdı.
ECU Doçenti Catherine Bondonno, nitrat açısından zengin sebzelerle ilişkilendirilen koruyucu etkinin vücudun nitratı nasıl işlediğiyle ilgili olabileceğini ifade ederek, “Nitrat bakımından zengin sebzeler yediğimizde, nitratın faydalı bileşik olan nitrik oksit oluşturmasına yardımcı olduğu, kanserojen olan ve beyne potansiyel olarak zarar veren N-nitrozaminlerin oluşmasını engellediği düşünülen vitaminler ve antioksidanlar da tüketmiş oluyoruz.” ifadelerini kullandı.
Sebzelerin aksine, hayvansal gıdaların söz konusu antioksidanları içermediğini belirten Bondonno, “Et, N-nitrozamin oluşumunu artırabilecek demir gibi bileşikler de içerir. Farklı kaynaklardan gelen nitratın beyin sağlığı üzerinde zıt etkilere sahip olmasının nedeninin bu olduğunu düşünüyoruz, ancak tam olarak ne olduğunu doğrulamak için laboratuvar çalışmalarına ihtiyacımız var.” dedi.
Hayvansal gıdaların koruyucu bileşikleri sağlayamayacağını ve potansiyel olarak zararlı maddelerin oluşumunu teşvik edebileceğini belirten araştırmacılar, sebzelerde doğal olarak bulunan nitrat, vitaminler ve antioksidanların birleşiminin beyin sağlığını desteklemeye yardımcı olabileceğine inanıyor.
Bitkisel gıdalar, hayvansal gıdalara göre az riskli
Dr. Bondonno, günde yaklaşık bir fincan bebek ıspanağa eşdeğer miktarda sebze kaynaklı nitrat tüketen katılımcılarda bunama riskinin daha düşük olarak gözlemlendiğini ifade etti. Buna karşılık, hayvansal gıdalardan, özellikle kırmızı ve işlenmiş etlerden alınan daha yüksek miktarda nitratın, artan riskle ilişkili olduğunu belirtti.
Elde edilen bulguların sağlık üzerine yapılan diğer araştırmalara dayandığını belirten Bondonno, daha fazla sebze tüketmenin ve daha az kırmızı et ve işlenmiş et yemenin mantıklı bir yaklaşım olacağını söyledi.
İçme sularındaki nitrat sınırı 50 mg/L
Yapılan çalışmada içme suyundaki nitrat ile demans riski arasında bir bağlantı olduğu ilk kez raporlandı. İçme suyunda nitrata maruz kalan katılımcılarda, mevcut yasal sınırların altındaki konsantrasyonlarda bile, demans oranlarının daha yüksek olduğu gözlemlendi. Ancak Dr. Bondonno, kesin sonuçlara varmadan önce ek araştırmalara ihtiyaç duyulduğunun altını çizerek, “Su, N-nitrozamin oluşumunu engelleyebilecek antioksidanlar içermez. Bu koruyucu bileşikler olmadan, içme suyundaki nitrat vücutta N-nitrozamin oluşturabilir.” dedi.
Araştırmanın yapıldığı Danimarka’da, Avrupa Birliği genelinde ve Türkiye’de, yeraltı suyu ve içme suyundaki nitrat için mevcut maksimum sınır 50 mg/L. Araştırmacılar, litre başına 5 mg kadar düşük nitrat konsantrasyonu içeren suya maruz kalan kişilerde daha yüksek demans riski gözlemledi.
Araştırmacılar insanların su tüketimini bulgulara rağmen azaltmaması gerektiğini belirtti. Su içmenin bireysel düzeyde oluşturduğu risk artışı bulunsa da meyve suları ve gazlı içecekler gibi şekerli içeceklerden çok daha sağlıklı. Bununla birlikte, bulgular, düzenleyici kurumların mevcut sınırları yeniden gözden geçirmesi ve uzun vadeli, düşük seviyeli maruz kalmanın beyin sağlığını nasıl etkilediğini daha iyi anlaması gerektiğini gösteriyor.
Hangi kaynaktan tüketildiği önemli
Çalışmanın gözlemsel olduğunu belirten araştırmacılar, nitratın doğrudan demansa neden olduğunu kanıtlayamayacağını belirtiyor. Bilim insanları ayrıca, katılımcıların beslenme alışkanlıkları, yaşam tarzları veya sağlık durumlarının da gözlemlenen ilişkilere katkıda bulunmuş olabileceğini ifade etti.
Bununla birlikte, sonuçlar nitratın nereden geldiğinin, ne kadar tüketildiğinden daha önemli olabileceğini göstermekte. Sebzelerden elde edilen nitratın demans riskini azalttığı görülürken, işlenmiş etlerden, hayvansal ürünlerden ve içme suyundan elde edilen nitrat ve nitritin daha yüksek riskle ilişkili olduğu tespit edildi. Bu da uzun vadeli beyin sağlığını değerlendirirken beslenme kaynaklarını dikkate almanın önemini vurguluyor.
Kaynak: Edith Cowan Üniversitesi