Helmholtz Institute for One Health (HIOH) araştırmacıları ve çeşitli disiplinlerden çok sayıda araştırmacı, ateş ayaklı halat sincabını (Funisciurus pyrropus) maymun çiçeği virüsünün (MPOX) muhtemel doğal rezervuarı olarak tanımladı. Bulgular, 11 Şubat’ta Nature dergisinde yayınlandı.
Keşif, Fildişi Sahili’ndeki Taï National Park’ta yabani isli mangabey maymunları (Cercocebus atys) arasında görülen bir mpox salgınının ayrıntılı incelenmesine dayanıyor. Bilim insanları ekolojik, davranışsal ve moleküler verileri birleştirerek, vahşi doğada MPXV’nin ateş ayaklı halat sincaplarından isli mangabeylere türler arası geçişini ilk kez belgeledi.
MPOX, maymun çiçeği virüsünün neden olduğu ve insanlarda ağır hastalığa yol açabilen zoonotik (hayvan kaynaklı) bir enfeksiyon. Virüs, Batı ve Orta Afrika’da düzenli olarak yaban hayattan insanlara sıçrıyor; son yıllarda bu sıçramaların bazıları, insandan insana bulaşla küresel salgınlara dönüştü. Bu nedenle, virüsün doğada nasıl dolaştığını ve sıçrama olaylarını neyin tetiklediğini anlamak, salgınları önlemek açısından kritik önem taşıyor.
Mangabeyler arasında ölümcül salgın
HIOH araştırmacıları, uzun yıllardır Taï Şempanze Projesi ile birlikte bölgede şempanzelerin, mangabeylerin ve diğer yaban hayvanlarının sağlığını izliyor. Bu uzun soluklu takip, bulaş olayının tespit edilmesini sağladı. 2023’ün başlarında iyi çalışılmış bir mangabey grubunda MPOX salgını belirlendi; grubun yaklaşık üçte biri hastalık belirtileri gösterdi ve dört yavru hayatını kaybetti.
Viral genom dizilemesi, enfekte maymunlardaki virüsün, 12 hafta önce yakınlarda ölü bulunan bir ateş ayaklı halat sincabında tespit edilen maymun çiçeği virüsü suşuyla neredeyse aynı olduğunu ortaya koydu. Araştırmacılar bağlantıyı netleştirmek için mangabeylerin dışkı örneklerini analiz etti. Salgından sekiz hafta önce alınan bir örnekte hem virüs DNA’sı hem de ip sincabına ait DNA bulundu. Bu bulgu, türler arası bulaşa güçlü kanıt sağladı. Davranışsal gözlemler de bunu destekledi; mangabeylerin ateş ayaklı halat sincaplarını yakalayıp yediği daha önce kaydedilmişti; bu da virüsün doğrudan geçişi için açık bir yol sunuyor.
Şüpheler doğrulandı
Sincaplar uzun süredir maymun çiçeği virüsü için olası rezervuar olarak görülüyordu. Virüs ilk kez 1985’te Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yakalanan bir halat sincabından izole edilmişti. 2003’te ABD’deki bir maymun çiçeği salgınında da ithal sincapların rol oynadığı düşünülmüştü. Ancak doğada başka bir türdeki salgından doğrudan sorumlu oldukları ilk kez bu çalışmayla gösterildi. Bulgular, patojenin vahşi yaşamda nasıl dolaştığını anlamada önemli bir dönüm noktası oldu.
Büyük av hayvanlarının azalmasıyla birlikte sincap gibi kemirgenler bazı ülkelerde daha sık avlanıp tüketiliyor. Bu durum insanların maymun çiçeği virüsüne maruz kalma riskini artırıyor. Ateş ayaklı halat sincaplarının türler arası bulaştaki rolünün doğrulanması, halk sağlığı açısından önemli sonuçlar doğuracaktır. Araştırmacılar, özellikle sincaplar ve diğer yaban hayvanlarıyla temas eden kişilerde farkındalığın artırılmasını öneriyor.
Kaynak: Nature