PLOS One dergisinde yayımlanan araştırma, insanların maymun ve şempanzelerin yüz ifadelerini yalnızca anlayabildiğini değil, aynı zamanda farkında olmadan taklit edebildiğini ortaya koydu. Araştırmaya göre insanlar bir primatın yüzünde oyun ya da tehdit gibi bir ifade gördüğünde kendi yüz kasları da buna benzer küçük hareketler yapıyor.
Çalışma, Humboldt Üniversitesinden psikolog Ursula Hess liderliğinde gerçekleştirildi. Araştırmacılar insanların maymun ve şempanze gibi primatların yüz ifadelerine otomatik olarak tepki verip vermediğini anlamak istedi.
Bu amaçla 212 katılımcının yer aldığı çevrim içi bir deney düzenlendi. Katılımcılara maymun ve şempanzelerin yüz ifadelerini gösteren kısa videolar izletildi.
Videolarda üç farklı ifade bulunuyordu. Birincisi oyun oynarken görülen ve ağzın açık olduğu rahat bir yüz ifadesi. Bu ifade genellikle olumlu bir duygu olarak kabul ediliyor. İkincisi dişlerin belirgin şekilde gösterildiği tehdit ifadesi. Bu ifade genellikle olumsuz ya da saldırgan bir duyguya işaret ediyor. Üçüncüsü ise nötr yani belirgin bir duygu göstermeyen yüz ifadesiydi.
Videolar yaklaşık 5 ila 7 saniye sürdü ve yalnızca yüz değil, hayvanların vücut duruşları da görüntülerde yer aldı. Böylece katılımcılar hayvanların davranışını daha gerçekçi bir şekilde görebildi.
Katılımcıların yüzleri kamerayla kaydedildi
Katılımcılar videoları izlerken bilgisayar kameraları açık tutuldu ve yüzleri kaydedildi. Daha sonra araştırmacılar yüz kaslarının hareketlerini analiz eden bir bilgisayar programı kullandı.
Bu program insanların yüzünde kaşların çatılması, göz çevresinin sıkılması veya dudakların yukarı çekilmesi gibi küçük kas hareketlerini ölçebiliyor. Böylece insanların primatların yüz ifadelerine nasıl tepki verdiği objektif olarak incelendi.
Videoların ardından katılımcılara bazı sorular da soruldu. Katılımcılar gördükleri ifadenin olumlu mu yoksa olumsuz mu olduğunu değerlendirdi. Ayrıca primatın hangi duyguyu gösterdiğini düşündüklerini belirtti. Öfke, korku, mutluluk, üzüntü veya şaşkınlık gibi seçenekler üzerinden değerlendirme yaptılar.
Bunun yanında katılımcılardan videodaki primatı ne kadar sevdiklerini ve kendilerini o hayvana psikolojik olarak ne kadar yakın hissettiklerini de puanlamaları istendi.
Araştırmanın sonuçlarına göre katılımcılar primatların yüz ifadelerini genel olarak doğru şekilde yorumladı. İnsanlar hangi ifadenin olumlu hangisinin olumsuz olduğunu büyük ölçüde doğru ayırt edebildi.
Ayrıca gördükleri ifadeleri belirli duygularla ilişkilendirdiler. Örneğin tehdit ifadesi çoğunlukla öfke veya saldırganlık olarak yorumlanırken oyun yüzü daha çok mutluluk veya eğlence olarak değerlendirildi.
Bu sonuç, insanların primatların yüz hareketlerini rastgele hayvan davranışları olarak değil, bir tür duygusal iletişim sinyali olarak algıladığını gösteriyor.
İnsanlar farkında olmadan taklit ediyor
Araştırmanın en dikkat çekici bulgusu ise insanların izledikleri yüz ifadelerini istemeden taklit etmesi oldu.
Analizler katılımcıların yüz kaslarının, izledikleri primatın yüz ifadesine benzer şekilde hareket ettiğini ortaya koydu. Örneğin tehdit ifadesi izlenirken kaşların daha fazla gerildiği, oyun yüzü görüldüğünde ise dudakların yukarı doğru hareket ettiği tespit edildi.
Üstelik katılımcılara hiçbir şekilde taklit etmeleri gerektiği söylenmemişti. Bu durum insanların başkalarının mimiklerine otomatik olarak tepki verdiğini gösteriyor.
Bilim insanlarına göre bu mekanizma insanlar arasında da sık görülüyor. Bir kişi gülümsediğinde karşısındaki kişinin de farkında olmadan gülümsemesi buna örnek olarak gösteriliyor.
Yakınlık hissi taklidi güçlendiriyor
Araştırma ayrıca insanların primatlara karşı hissettikleri yakınlığın taklit davranışını etkilediğini gösterdi.
Katılımcılar özellikle olumlu yüz ifadesi sergileyen primatlara karşı daha fazla sempati duyduklarını belirtti. İnsanlar kendilerini hayvana daha yakın hissettiklerinde bu ifadeleri daha güçlü şekilde taklit etti.
Bilim insanlarına göre bu durum insan ilişkilerinde de görülen bir davranış. İnsanlar genellikle sevdikleri veya kendilerine yakın hissettikleri kişilerin mimiklerini daha fazla yansıtıyor.
Araştırmacılara göre bu bulgular insanların empati kurma mekanizmasının yalnızca insanlar arasında çalışmadığını gösteriyor olabilir. İnsan beyni diğer primatların duygusal sinyallerini de algılayıp buna tepki verebiliyor.
Kaynak: PLOS One