Yapılan araştırmalar, özellikle ağaçlarda yaşayan bazı yılan türlerinin vücutlarının yaklaşık yüzde 70’ini havaya kaldırıp dengede kalabildiğini gösteriyor. Üstelik bunu çoğu zaman ince bir dalın üzerinde yapabiliyorlar. Bu durum ilk bakışta şaşırtıcı görünüyor çünkü yılanların ne bacakları var ne de insanlarda olduğu gibi dik durmayı sağlayan iskelet yapıları bulunuyor.
Vücutları oldukça esnek ve kolayca bükülebiliyor. Normalde böyle bir vücudun yerçekimi nedeniyle hemen devrilmesi beklenirdi. Ancak araştırmacılar, yılanların bunu özel bir kas kontrolü sayesinde başardığını ortaya koydu.
Çalışma Harvard Üniversitesi liderliğinde yürütüldü. Araştırmacılar özellikle kahverengi ağaç yılanları ve genç pitonları inceleyerek bu hayvanların nasıl dik durduğunu anlamaya çalıştı.
Araştırmanın en önemli bulgusu, yılanların dik dururken bütün vücutlarını kasarak sertleştirmemesi oldu. Bunun yerine sadece vücutlarının alt kısmında, yere ya da dala yakın küçük bir bölümde yoğun kas kontrolü kullanıyorlar.
Bu bölüm adeta bir “denge noktası” gibi çalışıyor. Yılanın gövdesinin alt tarafındaki kaslar güçlü şekilde çalışarak vücudun yukarı doğru uzanan kısmını destekliyor. Üst tarafta kalan uzun bölüm ise neredeyse düz bir şekilde duruyor. Böylece yılan tüm vücudunu kasmak zorunda kalmadan dengede kalabiliyor.
Araştırmacılara göre bu yöntem oldukça verimli çünkü vücudun sadece küçük bir kısmını aktif şekilde kullanmak, tüm vücudu kasmaktan çok daha az enerji gerektiriyor.
Bilim insanları bu hareketi daha iyi anlamak için matematiksel ve bilgisayar modelleri de geliştirdi. Bu modellerde yılanın vücudu, kaslarla kontrol edilen esnek bir yapı gibi ele alındı. Yapılan hesaplamalar, yılanların vücutlarının şeklini sürekli algılayarak kaslarını buna göre ayarladığını gösterdi.
Bilim insanlarının “propriyosepsiyon” adını verdiği bu yetenek, bir canlının vücudunun nerede ve nasıl durduğunu hissedebilmesi anlamına geliyor. İnsanlar da gözlerini kapattıklarında bile kollarının nerede olduğunu hissedebiliyor. Yılanlar da benzer şekilde vücutlarının şeklini algılayarak kaslarını sürekli ayarlıyor.
Araştırma ayrıca yılanların dik dururken hafif hafif sallandığını da gösterdi. Bu sallanma aslında dengenin bozulduğunu değil, sürekli olarak ayarlandığını gösteriyor. Yerçekimi yılanı devirmeye çalıştıkça hayvan küçük kas hareketleriyle kendini tekrar dengeliyor.
Bilim insanlarına göre bu keşif yalnızca yılanların ilginç bir davranışını açıklamakla kalmıyor. Aynı zamanda mühendislik için de önemli ipuçları sunuyor. Özellikle esnek robotlar tasarlanırken, daha dengeli ve enerji verimli makineler geliştirilmesine yardımcı olabilir.
Kaynak: The Royal Society Publishing