PNAS Nexus’ta yayınlanan yeni bir araştırma, yaşamın gezegenler arasında taşınmasının sanılandan daha mümkün olabileceğini gösteriyor. ABD’deki Johns Hopkins Üniversitesi araştırmacılarının yaptığı deneyler, bazı mikroorganizmaların büyük bir asteroit çarpmasının yarattığı aşırı basınca dayanabildiğini ortaya koydu. Bulgular, yaşamın gezegenler arasında taşınabileceğini öne süren “litopanspermi” hipotezine yeni kanıtlar sunuyor.
Güneş Sistemi’ndeki birçok gezegen ve uydunun yüzeyi çarpışma kraterleriyle kaplı. Özellikle Mars, yoğun asteroit çarpışması nedeniyle çok sayıda krater barındırıyor. Bilim insanları uzun süredir büyük bir asteroit çarpmasının gezegen yüzeyindeki kaya parçalarını uzaya fırlatabileceğini biliyor. Hatta bazı göktaşlarının Mars’tan koparak Dünya’ya ulaştığı da doğrulanmış durumda.
Uzun süredir tartışılan asıl soru şu: Bu kaya parçalarının içinde mikroorganizmalar da uzaya taşınabilir mi?
Bu olasılık “litopanspermi” olarak bilinen bir hipoteze dayanıyor. Hipoteze göre bir gezegendeki mikroorganizmalar, büyük çarpışmalar sonucu uzaya saçılan kaya parçalarının içinde başka bir gezegene ulaşabilir ve uygun koşullarda yaşamı başlatabilir.
Aşırı dayanıklı bir bakteri test edildi
Araştırmacılar bu ihtimali test etmek için aşırı dayanıklı bir bakteri olan Deinococcus radiodurans üzerinde deney yaptı. Bu bakteri kuraklık, yoğun radyasyon ve aşırı sıcaklık değişimleri gibi zorlu koşullara dayanabilmesiyle biliniyor. Ayrıca DNA’sını onarma konusunda da olağanüstü bir yeteneğe sahip.
Bilim insanları deneyde bakterileri iki metal plaka arasına yerleştirdi ve özel bir gaz tabancasıyla yüksek hızda mermi ateşleyerek asteroit çarpmasının oluşturabileceği basıncı taklit etti.
Deneyde oluşan basınç 1 ile 3 gigapaskal arasındaydı. Karşılaştırma yapmak gerekirse, Dünya’daki en derin okyanus noktası olan Mariana Trench tabanındaki basınç yaklaşık 0,1 gigapaskal seviyesinde.
Deney sonuçları araştırmacıları şaşırttı. Bakterilerin büyük bölümü 1,4 gigapaskal basınca rahatlıkla dayanırken, 2,4 gigapaskal basınç altında bile yaklaşık yüzde 60’ı hayatta kaldı.
Düşük basınç deneylerinde hücrelerde neredeyse hiç hasar görülmezken, daha yüksek basınçlarda bazı hücre zarlarında yırtılmalar ve iç yapıda hasar gözlendi. Buna rağmen mikroorganizmaların önemli bir kısmı yaşamını sürdürdü.
Araştırmacılar ayrıca deney sırasında kullanılan çelik düzeneklerin bakterilerden önce zarar gördüğünü belirtiyor. Bu durum, mikroorganizmaların sanılandan çok daha dayanıklı olabileceğini gösteriyor.
Yaşamın kökenine dair yeni sorular
Sonuçlar, yaşamın gezegenler arasında taşınmasının teorik olarak mümkün olabileceğini gösteriyor. Bilim insanlarına göre Mars’tan kopan kaya parçalarının içindeki mikroorganizmalar milyonlarca yıl süren uzay yolculuğundan sonra başka bir gezegene ulaşabilir.
Bu durum yalnızca yaşamın kökenine ilişkin tartışmaları değil, uzay görevlerinin güvenlik kurallarını da etkileyebilir. Özellikle Mars gibi potansiyel olarak yaşam barındırabilecek gezegenlere gönderilen uzay araçlarının, Dünya’dan mikrop taşıma riskine karşı çok sıkı sterilizasyon süreçlerinden geçirilmesi gerekiyor.
Araştırmacılar gelecekte mantarlar gibi başka mikroorganizmaların da benzer koşullarda hayatta kalıp kalamayacağını incelemeyi planlıyor. Bulgular doğrulanırsa, yaşamın evrende düşündüğümüzden çok daha kolay yayılabildiği fikri güç kazanabilir.
Kaynak: PNAS Nexus