Amerikan Güneybatısı’nda yaşayan antik yerli toplulukların, modern patatesin yabani bir atasını 10 bin yıl önce uzun mesafeler boyunca taşıdığı ortaya çıktı. 21 Ocak 2026’da PLOS One dergisinde yayınlanan yeni bir araştırmaya göre, bu hareket patatesin doğal yaşam alanının dışına yayılmasına katkıda bulundu.
Utah Üniversitesinden Lisbeth Louderback liderliğindeki ekip, dört eyaletin kesişim noktasında yer alan “Four Corners” bölgesindeki 14 arkeolojik alandan elde edilen taş aletleri inceledi. Araştırmacılar, bu aletlerin üzerinde bulunan mikroskobik nişasta kalıntılarının Solanum jamesii olarak bilinen yabani patatese ait olduğunu belirledi. Bazı bulgular 10 bin 900 yıl öncesine kadar uzanıyor.
Genetik analizlerle bugün Utah ve Colorado’da yetişen kimi yabani patates popülasyonlarının, aslında daha güney bölgelerden geldiği anlaşıldı. Bu durum, bitkinin insanlar tarafından taşındığını güçlü şekilde destekliyor.
Önce Avrupa’ya oradan Osmanlı’ya
Araştırmacılar, bir bitkinin tekrar tekrar kullanılması ve doğal dağılım alanının dışına çıkarılmasının erken evcilleştirme sürecinin önemli göstergeleri olduğunu vurguluyor. Araştırma ayrıca Navajo (Diné) yaşlılarıyla yapılan görüşmelerle desteklendi. Bugün bile bu yabani patatesin kimi yerli topluluklar tarafından tüketildiği ve ruhani amaçlarla kullanıldığı belirtiliyor.
Çağdaş botanik çalışmaları ise patatesin asıl anavatanının Güney Amerika olduğunu gösteriyor. Bitkinin ilk olarak And Dağları’nda ortaya çıktığı, ardından Peru’da 7 bin ila 10 bin yıl önce tarıma alındığı biliniyor. Patates Avrupa’ya 16. yüzyılda İspanyollar aracılığıyla ulaştı.
Türkiye’de ise patatesin ilk kez 1876 yılında Adapazarı Ovası’nda yetiştirildiği kayıtlara geçiyor. Başlangıçta fazla ilgi görmeyen ürün, vergi muafiyetleri ve sağlam tohum ithaliyle zamanla yaygınlaştı. Yeni çalışma, patatesin tarihinin yalnızca tarımla değil, aynı zamanda antik toplulukların bilgisi, hareketliliği ve kültürel bağlarıyla şekillendiğini gösteriyor.;
Kaynak: PLOS One