New York Üniversitesi öncülüğünde ABD’den çeşitli kurumların ortaklaşa yürüttüğü çalışmada bilim insanları, “zorluk çıkaran” veya “hayatı daha zor hale getiren” bireylerin diğer insanların hayatına etkilerini inceledi. Çalışma bulguları, zor insanlarla düzenli temasın stres seviyelerini yükseltebileceğini, biyolojik yaşlanmayı hızlandırabileceğini ortaya koydu.
Biyolojik yaşlanma, vücudun hücrelerinin ne kadar hızlı yaşlandığını ifade eder ve bu, her zaman takvim yaşıyla (kronolojik yaş) örtüşmez. Araştırmacılar, Indiana’da bir sağlık araştırmasına katılan 18-103 yaş arası 2 bin 345 kişinin verilerini analiz etti.
Katılımcılar, önceki altı ay boyunca çevrelerindeki insanlarla ilişkileri hakkında soruları yanıtladı; hayatlarındaki birinin ne sıklıkla “onlara zorluk çıkardığı, sorun yarattığı veya genel olarak hayatlarını daha zor hale getirdiği” soruldu.
Araştırmacılar ayrıca katılımcılardan genel sağlık durumlarını derecelendirmelerini istedi ve tükürük örnekleri topladı. Örnekler üzerinden DNA metilasyonuna dayalı biyolojik yaşlanma saatleri (DunedinPACE ve GrimAge2) ölçüldü. Böylece hücrelerin gerçek yaşlanması gösterildi.
Biyolojik yaşlanma yüzde 1,5 arttı
Çalışmaya katılanların yaklaşık yüzde 30’ı hayatlarını zorlaştıran en az bir kişi olduğunu bildirdi. Analiz sonucunda, bir kişinin düzenli olarak etkileşimde bulunduğu “zorluk çıkaran” bir fazladan kişinin daha eklenmesi durumunda, biyolojik yaşlanma hızının yaklaşık yüzde 1,5 oranında arttığı görüldü. Yani her takvim yılında 1 yerine ~1.015 biyolojik yıl yaşlanıyorlar. Ortalama olarak her zor kişi, biyolojik yaşı 9 ay daha ileri gösteriyor.
Araştırmanın ortak yazarı ve Indiana Üniversitesinde sosyoloji profesörü Brea Perry, The Washington Post’a yaptığı açıklamada, “Biyolojik yaşlanma açısından küçük etkiler bile birikebilir” dedi.
Yine de araştırmacılar, çalışmanın zor insanların doğrudan yaşlanmaya neden olduğunu kanıtlamadığını vurguluyor. New York Üniversitesinde sosyoloji profesörü ve çalışmanın başyazarı Byungkyu Lee, çıkarımlarını şöyle aktarıyor:
“Zorluk çıkaran kişilerin gerçekten insanların yaşlanmasına neden olup olmadığını bilmiyoruz. Burada gözlemlediğimiz şey, zorluk çıkaran kişilere sahip olmak ile yaşlanma hızı arasında bir tür ilişki olduğu.”
Kadınların hayatında daha fazla “zor insan” var
Çalışmada, belirli gruplardaki kişilerin hayatlarında zor insanlar olduğunu bildirme olasılığının daha yüksek olduğu tespit edildi. Kadınlar, erkeklerden daha fazla “zorluk çıkaran kişi” bildirdi. Bulguları inceleyen Texas Üniversitesi-Austin’den sosyoloji profesörü Debra Umberson’a göre, geçmiş araştırmalarda, kadınların ilişkilerin hem iyi hem de kötü etkilerini sıklıkla daha güçlü hissettiği görülmüştü.
Perry, “Kadınlar, ilişkilerde olup bitenlerden ve diğer insanlarla olan bağlarından hem olumlu hem de olumsuz yönde orantısız bir şekilde etkilenme eğilimindedir. Bu nedenle kadınların hayatlarında sorun yaratan daha fazla kişi olması bizi pek şaşırtmadı. Kısmen bu, muhtemelen başkalarının yaşadığı sorunları fark etme, onları hissetme ve bir nevi bunları stres olarak üstlenme olasılıklarının daha yüksek olmasından kaynaklanıyor olabilir.” diye açıkladı.
Sağlık durumu daha kötü olan kişiler ve çocukluk döneminde zorluklar yaşayanlar da “zorluk çıkaran kişileri” bildirme eğilimindeydi. Üstelik bu zorluk çıkaran kişilerin çoğu aile üyeleri. Bu noktada Perry, “Bunlar, hayatınıza öyle bir yerleşmiş kişilerdir ki onlardan kaçmak ya da ilişkinin dinamiklerini yeniden müzakere etmek zordur.” dedi.
Çocuklar ve ebeveynler stres kaynağı
Ebeveynler ve çocuklar, eşlere kıyasla stres kaynağı olarak daha sık belirtildi. Aile dışında ise insanların arkadaşlarından ziyade iş arkadaşlarını, oda arkadaşlarını ve komşularını “zorluk çıkaran kişiler” olarak adlandırma olasılığı daha yüksekti.
Uzmanlar, bariz çözümün, hayatınıza sürekli stres getiren herhangi biriyle teması azaltmak olduğunu söylüyor. Ancak bu her zaman mümkün olmuyor. Aile üyeleri ve iş arkadaşları hala günlük yaşamın bir parçası olabilir.
Neler yapılabileceği hakkında Perry, “Bence benim için sınır koymak çok önemli. Bir ‘zorluk çıkaran kişinin’ sizin için bu olumsuz biyolojik sonuçlara yol açtığını fark eder etmez, o ilişkiye harcadığınız çabaya sınırlar koyun.” şeklinde yorum yaptı.
Uzmanlar ayrıca arkadaşlarla daha sık vakit geçirmeyi, destekleyici kişilerle bir araya gelmeyi öneriyor. Çünkü güçlü sosyal bağlar, bilişsel gerileme riskinin azalması ve daha uzun ömür gibi birçok sağlık faydasıyla ilişkilendiriliyor. Buna karşılık, yalnızlık ve sosyal izolasyon tehlikeli olabilir. Dünya Sağlık Örgütü’nün yakın tarihli bir raporuna göre, yalnızlık her yıl yaklaşık 871 bin ölümle bağlantılı.