17. yüzyıla tarihlenen bir çöp yığınında bulunan Arapça belge, Nubya tarihine ilişkin önemli bir boşluğu dolduruyor. 6 Şubat 2026’da Azania: Archaeological Research in Africa dergisinde yayınlanan yeni bir araştırma, uzun süre yarı efsanevi kabul edilen Nubyalı Kral Qashqash’ın gerçekten yaşamış olabileceğini ortaya koyuyor. Belge, kral adına yazılmış bir emir metnini içeriyor ve dönemin siyasi ile toplumsal yapısına dair somut ipuçları sunuyor.
Eski Dongola, günümüz Kuzey Sudan topraklarında yer alan Hristiyan Makuria Krallığı’nın başkentiydi. Ancak 14. yüzyıl ortalarından itibaren kent, Sudan tarihinin “Karanlık Çağlar” olarak anılan dönemine girdi. Bu süreçte Dongola siyasi önemini yitirdi ve yüzyıllar boyunca kentin tarihi hakkında sınırlı bilgi günümüze ulaştı. Araştırmacılara göre bu dönem, Nubya’nın Araplaşma ve İslamlaşma sürecine sahne oldu ancak bu dönüşüm ani bir kırılmadan ziyade uzun süreli bir etkileşimin parçasıydı.
Kumaşlar, objeler ve bir belge bulundu
2018 yılında başlatılan “Urban Metamorphosis of the community of a Medieval African capital city” (UMMA) projesi kapsamında sitadel ve çevresinde kazılar yapıldı. Yerel sözlü geleneğe göre kraliyet konutu olduğu düşünülen bir yapıda yürütülen çalışmalarda, pamuklu ve ipekli kumaşlar, fildişi objeler, altın yüzük ve gergedan boynuzundan hançer sapı gibi elit kesime ait buluntular ortaya çıkarıldı. En dikkat çekici keşif ise bir çöp yığınında bulunan ve Kral Qashqash adına yazılmış Arapça bir emir belgesi oldu.
Belgede kralın, belirli kişilere koyun ve kumaş teslim edilmesi yönünde talimat verdiği görülüyor. Metin, hem Qashqash’ın varlığını doğruluyor hem de dönemin idari işleyişine ışık tutuyor. Dil incelemesi ise yazıcının klasik Arapçaya tam hakim olmadığını, daha çok konuşma diline yakın bir üslup kullandığını gösteriyor. Bu durum, Arapçanın kraliyet çevresinde yazı dili olarak benimsendiğini ancak henüz halkın ana dili haline gelmediğini düşündürüyor.
Keşif, Dongola’nın söz konusu “karanlık” döneminin sanılandan daha canlı ve örgütlü bir yapıya sahip olabileceğine işaret ediyor.
Kaynak: Taylor & Francis