Japonya’da yapılan bir araştırma, karınca dünyasında bugüne kadar görülmemiş bir koloni düzenini ortaya koydu. Bilim insanları yalnızca kraliçe karıncalar üreten ve kendi türüne ait işçi ile erkek karıncaların bulunmadığı bir karınca türü tespit etti.
Japonya’daki Kansai Araştırma Merkezi’nde incelenen Temnothorax kinomurai adlı nadir karınca türünün yalnızca kraliçe karıncalardan oluştuğu belirlendi. Araştırmaya göre bu tür kendi işçi karıncalarını ve erkek karıncalarını üretmiyor.
Kraliçe karıncalar erkeklerle çiftleşmeden çoğalabiliyor ve kolonilerini başka karınca türlerinin işçilerini kullanarak sürdürüyor. Araştırmacılar bu durumun karıncalarda bugüne kadar kaydedilmiş en sıra dışı sosyal yapı örneklerinden biri olduğunu belirtiyor.
Karıncaların büyük bölümünde koloniler belirli bir iş bölümüne dayanır. Koloninin merkezinde kraliçe karınca bulunur. Kraliçe karınca yumurtaları üretir ve koloninin devamını sağlar. İşçi karıncalar koloninin günlük işlerini yürütür. İşçi karıncalar yuva inşa eder, yiyecek toplar, larvaları besler ve koloniyi korur. Erkek karıncalar ise yalnızca kraliçelerle çiftleşmek için ortaya çıkar ve görevlerini tamamladıktan kısa süre sonra ölür.
Ancak Japonya’da incelenen bu türde bu klasik düzen bulunmuyor. Araştırmacılar kolonilerde yalnızca kraliçe karıncaların bulunduğunu, bu türe ait işçi ya da erkek karıncalara rastlanmadığını belirledi.
Başka türlerin yuvasını ele geçiriyor
Araştırmaya göre Temnothorax kinomurai kendi işçilerini üretmeden yaşayabiliyor. Bunun nedeni başka bir karınca türünün yuvasını ele geçirerek yaşamını sürdürmesiden kaynaklanıyor. Bu türün hedef aldığı karınca ise Temnothorax makora adlı yakın akrabası.
Genç bir kinomurai kraliçesi makora karıncalarının yuvasına giriyor. Kraliçe karınca ev sahibi kraliçeyi sokarak öldürür ve yuvanın kontrolünü ele geçiriyor. Bu süreçte bazı işçi karıncalar ölebiliyor.. Ancak hayatta kalan makora işçi karıncaları yeni gelen kraliçenin yumurtalarına bakmaya devam ediyor.
Bilim insanları bu durumu “sosyal parazitlik” olarak tanımlıyor. Bu ifade bir türün kendi iş gücünü üretmek yerine başka bir türün işçilerini kullanarak yaşamını sürdürmesi anlamına geliyor. Kinomurai karıncaları kendi işçilerini üretmediği için yavrularını büyütmek için ev sahibi türün işçilerine bağımlı yaşıyor.
On yıllara yayılan gözlemler aynı sonucu verdi
Bilim insanları Japonya’nın Honshu ve Shikoku bölgelerinde 1978 ile 2020 yılları arasında toplanan 31 farklı koloni üzerinde inceleme yaptı. Bu kolonilerde birkaç düzine makora işçi karıncası bulundu. Ancak araştırmacılar kinomurai türüne ait işçi ya da erkek karınca tespit etmedi. Kolonilerde genellikle bir ile üç arasında kraliçe karınca bulunduğu belirlendi.
Araştırmacılar bulguları doğrulamak amacıyla yeni koloniler topladı. 2022 ile 2024 yılları arasında Japonya’nın Gifu ve Kyoto bölgelerinden altı yeni koloni toplanarak laboratuvarda yapay yuvalarda yetiştirildi.
Laboratuvar ortamında gelişen yavrular dikkatle incelendi. Araştırmacılar yumurtalardan yalnızca kraliçe karıncaların çıktığını belirledi. Çalışmada 24 kanatlı ve 19 kanatsız kraliçe karınca gelişti. Buna rağmen hiçbir işçi ya da erkek karınca oluşmadı. Bu sonuç, Temnothorax kinomurai türünün kendi kolonilerinde yalnızca kraliçe karıncalar ürettiğini gösterdi.
Araştırmacılar ayrıca kraliçelerin sperm depoladığı organları da inceledi. Bu organların oldukça küçük olduğu belirlendi ve içinde sperm bulunmadı. Bu durum kinomurai kraliçelerinin erkeklerle çiftleşmediğini ortaya koydu.
Erkek olmadan ürüyor
Bilim insanları kraliçelerin erkek olmadan çoğalıp çoğalamadığını anlamak için ayrı bir deney daha gerçekleştirdi. Bu amaçla çiftleşmemiş kraliçeler laboratuvar ortamında ayrı ayrı gözlem altına alındı.
Deneylerde yedi kraliçe karınca yumurta bıraktı. Bu yumurtalardan toplam 57 yeni kraliçe karınca gelişti. Bu karıncaların 41’i kanatlı, 16’sı ise kanatsız kraliçelerdi. Araştırmacılar bu deneyde de işçi ya da erkek karıncanın ortaya çıkmadığını belirledi.
Bilim insanlarına göre bu durum, kinomurai karıncalarının “partenogenez” adı verilen bir yöntemle çoğaldığını gösteriyor. Partenogenez, dişi canlıların erkekle çiftleşmeden yavru üretebilmesi anlamına geliyor. Kinomurai karıncalarında bu süreç sonucunda ortaya çıkan tüm yavrular yeni kraliçe karıncalar oluyor.
Bu yaşam biçimi kinomurai kolonilerinin tamamen başka türlerin işçilerine bağlı olduğu anlamına geliyor. Kolonide çalışan işçiler makora türüne ait işçilerdir. Bu işçiler zamanla ölür ve koloninin büyümesi durur.
Bu nedenle yeni doğan kraliçelerin hayatta kalabilmesi için başka makora yuvalarını ele geçirmesi gerekir. Araştırmalar yeni kraliçelerin büyük bölümünün ev sahibi işçiler tarafından öldürüldüğünü ya da yuvayı ele geçiremeden öldüğünü gösterdi.
Bilim insanları bazı karınca türlerinde işçi karıncaların ortadan kalktığını daha önce biliyordu. Ancak hem işçi hem de erkek karıncaların tamamen ortadan kalktığı bir koloni yapısı ilk kez belgelenmiş oldu.
Kaynak: Cell