Atina Ulusal Gözlemevi’nden Gonzalo Muñoz-Sanchez liderliğinde yürütülen ve Nature Astronomy dergisinde yayımlanan çalışma, devasa WOH G64 yıldızının kırmızı süperdevden nadir görülen bir sarı hiperdev evresine geçtiğini öne sürüyor. Bu durum, yaklaşan bir süpernovanın işareti olabilir.
Elde edilen bulgular, dev bir yıldızın dış katmanlarını uzaya savurup kütle kaybettiğini, ısınırken küçüldüğünü ve ömrünün sonuna doğru ilerlediğini gerçek zamanlı olarak gözlemliyor olabileceğimize işaret ediyor.
WOH G64 ilk kez 1970’lerde, Samanyolu’nun yörüngesindeki cüce galaksi Büyük Macellan Bulutu içinde dikkat çekici bir yıldız olarak keşfedildi. Yıldızın yalnızca son derece parlak olmadığı, aynı zamanda şimdiye kadar keşfedilen en büyük yıldızlardan biri olduğu ortaya çıktı; yarıçapı Güneş’in yarıçapının bin 500 katından fazlaydı.
2024 yılında WOH G64, galaksimiz dışındaki bir yıldızın ilk kez ayrıntılı biçimde görüntülenmesiyle tarihe geçti. Bu görüntü, Very Large Telescope Interferometer sayesinde elde edildi. Görüntülerde, merkezdeki dev yıldızın etrafını saran belirgin bir toz bulutu (koza) görüldü; bu da yıldızın yaşlandıkça kütle kaybettiğini doğruladı.
Süperdevden hiperdevliğe: Büyük, daha da büyük
WOH G64 kozmik ölçekte genç bir yıldız; tahmini yaşı 5 milyon yıldan az. Güneş’in (yaklaşık 4,6 milyar yaşında) aksine, WOH G64 hızlı yaşayıp genç ölmeye mahkum.
Yıldız, dev bir gaz ve toz bulutunun çökmesiyle oluştu. Basınç artışı çekirdekte nükleer füzyonu başlattı ve tıpkı Güneş gibi hidrojen yakarak enerji üretti. Daha sonra genişleyip helyum yakmaya başladı ve “kırmızı süperdev” olarak adlandırılan evreye geçti.
Her süperdev hiperdev olmaz. Teorik olarak, hiperdevler, çok büyük yıldızların hidrojeni hızla tüketip helyum yakmaya geçmesiyle oluşur. Bu geçiş sırasında yıldızlar dış katmanlarını uzaya savurmaya başlar, çekirdekleri ise içe doğru büzülür. Bir yıldız hiperdev evresine ulaştığında, kaderi hızlı bir şekilde süpernova patlamasıyla son bulur.
WOH G64’te bu değişime ne yol açtı?
Yeni makale, yıldızın yüzeyinin büyük bir bölümünün uzaya fırlatıldığını öne sürüyor. Bu da, makale yazarlarının ışık tayfını inceleyerek varlığını doğruladıkları bir eşlikçi (yoldaş) yıldızla etkileşim sonucu gerçekleşmiş olabilir.
Bir diğer olasılık ise yıldızın patlamaya hazırlanıyor olması. Bu kadar büyük yıldızların eninde sonunda büyük bir patlamayla yok olacağını biliyoruz ancak bunun tam olarak ne zaman gerçekleşeceğini önceden belirlemek zor.
Olası senaryolardan biri, gözlenen geçişin süpernova öncesi bir “süper rüzgar” evresinden kaynaklanması. Bu evrenin, çekirdekteki yakıt hızla tükenirken ortaya çıkan güçlü iç titreşimler nedeniyle gerçekleştiği düşünülüyor.
Çoğu yıldız onlarca milyon hatta milyarlarca yıl yaşar. Galaksimiz dışındaki bir yıldızda bu kadar büyük bir dönüşüme tanıklık etmek ve bunu belgeleyebilmek hiç de garanti değildi.
Tahminler doğru çıkarsa, WOH G64’in ölümünü kendi yaşam süremiz içinde görebiliriz. Bu yalnızca büyüleyici bir galaksiler arası gösteri sunmakla kalmayacak, aynı zamanda bilim insanlarının bu etkileyici yıldızın gizemini çözmesine de yardımcı olacaktır.
Kaynak: Nature Astronomy